Stanisław Krajski: Dwanaście stopni pychy – rozważania w oparciu o traktat Świętego Bernarda z Clairvaux. By mariuszjerzy 18 sierpnia, 2018

HISTORIA POWSZECHNA Bernard z Clairvaux (*) F. J. Holzwarth Treść: Młodość św. Bernarda; Clara vallis; ascetyzm i wymowa św. Bernarda; jego pisma i wpływ na Europę zachodnią. Pierwszą postacią, której przypatrzyć się musimy w XII wieku, bogatym w wielkich mężów i w wielkie wypadki, jest św. Bernard. Jego głos potężny rozlega się przez całą ową epokę. Już nie kluniacy, jak to miało miejsce w XI wieku, kierują sprawami świata. Niknie sława kongregacji kluniackiej; pod wpływem blasku i bogactw, pod brzemieniem ułomności ludzkiej zamiera idealizm; miejsce kluniaków zajmuje święty Bernard jako reformator karności kościelnej, jako wzór cnót najczystszych i wyrocznia Kościoła. Ten mąż zadziwiający urodził się 1091 w zamku Fontaines pod Dijonem a był synem rycerza Tescelina z rodu hrabiów szampańskich i pobożnej Alety, którą w 14 roku życia utracił. Świetnymi zdolnościami obdarzony chłopiec wprawiał w zdumienie nauczycieli w szkole w Dijon szybkością swoich postępów w naukach. Młodociany Bernard miał przed sobą sławę uczoności lub blask życia rycerskiego. Lecz głęboki jego umysł pragnął wyjaśnić sobie tajemnicę życia ludzkiego; duszę jego zaprzątała myśl o przeznaczeniu człowieka; w 20 roku życia, szczęśliwie pokonawszy pokusy świata i własnej bujnej wyobraźni, Bernard postanowił zupełnie poświęcić się Bogu; serce jego, pragnące miłości, zwróciło się ku źródłu miłości odwiecznej. Umyślnie obrał sobie klasztor w Citeaux z powodu surowości tamecznej reguły; daremne były wszystkie perswazje, a nawet niebezpieczne, gdyż zbijając je, Bernard rozwijał taką wymowę, że nikt nie mógł jej się oprzeć; jego pięciu braci i jego wuj pod wpływem natchnionego zapału Bernarda wyrzekli się świata; toż samo uczynili jego ojciec i siostra. W ten sposób odbierał on ojcom ich synów a żonom mężów; matki ukrywały przed nim dzieci swoje z obawy, aby je Bernard do przywdziania szat zakonnych nie skłonił. Kto miał z nim do czynienia, czuł się jakby przeistoczonym. Pewnego razu święty ten człowiek z rąk kata wyrwał mordercę, skazanego na śmierć, poprowadził go do swego klasztoru i ze zbrodniarza uczynił wzorowego zakonnika. Poprzednio niewielu było mnichów w Citeaux, po osiedleniu się tam Bernarda klasztor okazał się niewystarczającym do pomieszczenia przybyszów. Staraniem Bernarda powstały klasztory w Firmitas i Pontigny a 1115 klasztor w Clairvaux (w diecezji Langres), w dzikiej dolinie, zwanej piołunową, vallis absinthialis, a odtąd Jasną, Clara vallis. Napływali tu ludzie wszystkich stanów, rycerze i uczeni, wstępowali do klasztoru i pędzili życie, oddane modlitwie, nauce i pracy. Jeden ze współczesnych tak opisuje ową dolinę: "Pośród dnia panuje tu milczenie nocy, przerywane tylko uderzeniami toporów i śpiewem świątobliwych pracowników; widok to tak wzruszający, że niepodobna tu ani myśleć ani rozmawiać o rzeczach błahych". Już w 25 roku Bernard został opatem a jego klasztor był wzorem, według którego inne klasztory się przekształcały lub nowe powstawały. W chwili śmierci Bernarda 160 klasztorów trzymało się surowej reguły cysterskiej i czciło go jako swego ojca duchowego. We Francji założono 35 nowych klasztorów, w Anglii i Irlandii 10, w Hiszpanii 11, 6 we Flandrii, 4 we Włoszech, 2 w Niemczech, 2 w Szwecji, 1 na Węgrzech, 1 w Danii. W samym Clairvaux było 700 zakonników. Reguła cysterska nie wystarczała w początkach gorliwości Bernarda; sam on mówił później, że nadmierny ascetyzm podkopał jego zdrowie. Wycieńczony postem, blady, delikatny miał Bernard coś nadziemskiego w całej postawie swojej; można by go nazwać "tchnieniem", powiada jeden ze współczesnych. Na sam jego widok ludzie zalewali się łzami, chorzy, na których ręce swoje położył Bernard, czuli się uzdrowionymi. Całkiem pogrążony w życiu wewnętrznym, często porywany ekstazą, patrzał on nie widząc, słuchał nie słysząc, pożywał nie smakując; pewnego razu, nie czując tego, napił się oliwy zamiast wody, z dzbanka, który mu przyniesiono do celi dla odświeżenia lampy; objeżdżając wybrzeża jeziora Bodeńskiego podczas głoszenia krucjaty, nie zwrócił wcale uwagi na piękność okolic, które przebywał. Ilekroć duszę swoją w mowie otwierał, zdawało się, jakby potoki ognia ogarniały słuchaczów. "Taka słodycz wychodziła z ust jego, powiadają współcześni, tyle zapału i życia było w jego słowach, że żadne pióro, choćby najbieglejsze, nie potrafi oddać ich łagodności i ciepła. Miód i mleko spływały z języka Bernarda, choć prawo ogniste miał on na ustach swoich. Stąd też Niemcy, choć nie rozumieli narzecza, w którym do nich przemawiał, daleko więcej byli wzruszeni mową Bernarda, niż gdyby im jego słowa najbieglejsi tłumacze wyjaśnili". Bernard nauczał po łacinie, krucjatę zaś głosił po romańsku. Głos miał mocny, posiadał nadzwyczajną biegłość w Piśmie św. i wybornie znał Ojców Kościoła; z uczonymi rozmawiał jak uczony a z ludźmi prostymi w taki sposób, jakby życie tylko między ludem prostym pędził. Posłuchajmy wreszcie biografa Bernardowego: "był on (Bernard) potężny wiarą, wytrwały w nadziei, miłości pełen, wielki w pokorze, niezrównany w bogobojności; kochający, ilekroć gromił, poważny, jeżeli żądał od innych posłuszeństwa, łagodny w postępowaniu, święty w zasługach, słynny cudami; mądrości i łaski u Boga pełen; ciało miał nędzne i wycieńczone; delikatną jego skórę na policzkach lekki rumieniec okrywał, jak gdyby tam zbiegł się wszystek ogień, jaki rozmyślanie i umartwienie pozostawiły jeszcze w jego ciele; wzrostu był więcej jak średniego" (Gaufridus Claraevallensis). Bernard zamknął się w ciszy klasztornej; w lasach okolicznych, jak sam powiada o sobie, więcej się nauczył niż w księgach. Poza ukochaną swoją doliną klarewalleńską czuł się nieszczęśliwym. Lecz świat ciągle go wywołuje z celi klasztornej i pragnie głos jego posłyszeć; Bernard ma spory Europy rozstrzygać, waśnie polityczne godzić. Wycieńczony ten, słabowity zakonnik znajduje w sobie jeszcze siłę do puszczania się na dalekie wędrówki, do występowania w tylu i tak absorbujących ducha kwestiach, jest doradcą książąt, królów, biskupów, papieży; z głębi swojego klasztoru kieruje światem. Celem jego życia było zjednoczenie Europy w wierze i wzmocnienie jej do walki z Islamem. Idąc za głosem Bernarda, monarchowie Europy zachodniej stanęli po stronie Innocentego II przeciwko Anakletowi; jego wymowa odwiodła Włochy od tego ostatniego; w jego ręce antypapież Wiktor złożył oznaki swego dostojeństwa; on to pojednał Fryderyka Hohensztaufa z cesarzem tudzież zwycięsko zbijał błędne doktryny; jego wymowa wyprawiła na Wschód 100 000 wojowników. Kiedy Bernard wracał z Włoch przez Alpy, włościanie i pasterze, wybiegłszy z gór swoich na jego spotkanie, okrzykami radości go witali, a potem z dumą wspominali, że ręka Bernarda ich błogosławiła. "Jego wymowa, pięknie powiada Francuz Garat, wydawała się jednym z cudów religii, którą głosił ten mąż święty; zdawało się, jakoby przez jego usta Kościół otrzymywał rozkazy Boże. Królowie i dostojnicy, którym nie wybaczał on żadnego występku, upokarzali się przed jego upomnieniami jakby przed prawicą samego Boga, a ludy, obciążone nieszczęściami, stawały u jego boku jakby w cieniu ołtarza". Jakkolwiek Bernard niósł na barkach swoich brzemię najważniejszych spraw ówczesnych, jednakże znajdował dość jeszcze czasu na zajęcia czysto umysłowe i pozostawił 480 listów, 340 mów, 12 traktatów. "Pobudek do działalności dostarczyły Bernardowi okoliczności, w których żył; lecz wpływ, jaki na Europę wywarł, zapał do wzniosłych idei religijnych, były dziełem jego ducha, boskim natchnieniem ożywionego. Jako podstawę wyższego polotu mistycznego uważa Bernard pokorę. Z pokory rozwija się miłość, która w swoich porywach unosi ducha w sferę wyższego światła. Gdy człowiek przez pokorę i miłość osiągnie wyższe życie duchowe, wówczas powinien wnikać w głębiny prawdy z modlitwą i uwielbieniem. Im więcej zatapia się on w wiekuistą prawdę, tym bardziej wzmaga się jego dla niej uwielbienie. I właśnie, wskutek tego wzmagającego się uwielbienia, stać się może, iż duch wychodzi sam z siebie i w tym stanie pozaosobowości całkowicie zanurza się w oceanie nieskończonej prawdy. I to jest ekstaza. W ekstazie człowiek chwilowo ma do pewnego stopnia przedsmak tego stanu, w jakim znajdować się będzie po śmierci. – Listy Bernarda są pełne wysokich myśli i uczuć; uczone rozprawy, a mianowicie: O stopniach pokory i pychy, O łasce i wolności i O rozpamiętywaniu, z gorącą pobożnością i głębokością myśli łączą taki wdzięk stylu, że wraz z kilku jego listami, pierwsze zajmują miejsce w literaturze owych czasów. Potomność nazwała go Miodopłynnym (Mellifluus). W uznaniu cnót i mądrości zaliczony został Bernard w poczet Doktorów Kościoła (za Piusa VIII); jego kanonizacja nastąpiła za Aleksandra III, 1174 r.". Bernard żył lat 63, umarł 1153. HISTORIA POWSZECHNA PRZEZ F. J. HOLZWARTHA. PRZEKŁAD POLSKI LICZNYMI UZUPEŁNIENIAMI ROZSZERZONY. TOM IV. WIEKI ŚREDNIE. CZĘŚĆ DRUGA. PRZEWAGA NIEMIEC W EUROPIE W X WIEKU. CESARZE Z DOMU FRANKOŃSKIEGO I PAPIESTWO. CZASY WOJEN KRZYŻOWYCH. Nakładem Przeglądu Katolickiego. Warszawa 1882, ss. 177-181. (Pisownię i słownictwo nieznacznie uwspółcześniono). Przypisy: (*) Neander, der hl. Bernard und sein Zeitalter; Ratisbonne, Histoire de St. Bernard, 3-me edit.; Capefigue, St. Bernard et les abbayes de Cluny et de Citeaux. – Dzieła Bernarda wydał Mabillon 1667-90. © Ultra montes ( Kraków 2004 POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ:

ks. Marek Wójtowicz SJŚwięty Bernard urodził się w rodzinie burgundzkiej szlachty w 1090 r. na zamku Fontaines pod Dijon we Francji. Uczęszczał do szkoły prowadzonej przez księży w St. Vorles. Mając wiele talentów i naturalnych zdolności, był otwarty na działanie Boga. Gdy był małym dzieckiem, w uroczystość Bożego Narodzenia, ukazała mu się Maryja z Dzieciątkiem Jezus. To doświadczenie niezwykłej czułości wobec Maryi i Jej Syna pozostało w nim żywe do końca życia. A kiedy zmarła jego matka – miał wtedy 17 lat – spontanicznie oddał się pod opiekę Matki Bożej. W tym czasie odkrył, że Bóg wzywa go do służby w swoim Kościele. Wśród cystersów Mając 22 lata, wstąpił do ubogiego klasztoru w Citeaux, w którym panowały Boży Duch i surowa dyscyplina. Dołączyło się do niego trzydziestu rówieśników. Wśród nich byli jego czterej bracia i dwaj wujowie, których przez kilka miesięcy przygotowywał do życia wspólnotowego. Wszyscy oni mieli jedno serce i jednego Ducha. Od początku nowicjatu Bernard prowadził głębokie życie duchowe, wiele się modlił, rozważał Pismo Święte, czytał dzieła Ojców Kościoła i umartwiał się, często poszcząc. Na co dzień doświadczał, jak bardzo Bóg go miłuje, a on sam stawał się coraz bardziej łagodny wobec innych. Pomimo słabego zdrowia opat klasztoru św. Stefan Harding wysłał go z dwunastoosobową grupą do nowej placówki cysterskiej w Clairvaux (Jasna Dolina). Mając zaledwie 25 lat, został tam opatem. W 1115 r. Bernard przyjął święcenia kapłańskie. Bardzo dbał o powierzoną mu wspólnotę zakonników. Przyjaźń z biskupem Paryża, a także jego szlacheckie pochodzenie przyczyniły się do założenia nowych fundacji cysterskich na terenie całej Francji, a nieco później także w innych krajach Europy, również w Polsce. Owocowanie Clairvaux Posługę opata Bernard spełniał przez 38 lat, zakładając kolejne klasztory. Pod koniec jego życia było ich 300, w tym klasztor założony w Jędrzejowie. Opat bronił autorytetu kolejnych papieży, zwalczając błędy katarów oraz filozofów ówczesnego czasu, głównie Abelarda. Wspierał prawowicie wybranego papieża Innocentego II, podróżując przez siedem lat po całej Europie, by spotkać się z królami, nakłaniając ich do posłuszeństwa nowemu papieżowi. Prowadził też bogatą korespondencję z wybitnymi teologami i myślicielami swej epoki, np. św. Robertem i św. Stefanem. Bernard był człowiekiem bardzo rozmodlonym, umiał łączyć głęboką myśl filozoficzną i teologiczną z osobistym doświadczeniem mistycznym. Gdy brakowało mu czasu na modlitwę w ciągu dnia, poświęcał nocne godziny na rozmowę z Bogiem. Miał wielkie nabożeństwo do Męki Pańskiej i nieraz na sam widok krzyża zalewał się łzami. Często widziano go, jak serdecznie rozmawia z Ukrzyżowanym Panem. Na polecenie papieża Eugeniusza III św. Bernard ogłosił II krucjatę krzyżową, by bronić dziedzictwa chrześcijańskiego, które było zagrożone przez inwazję islamu. Wspierał też powstanie zakonu templariuszy, którzy mieli bronić pielgrzymów nawiedzających Ziemię Świętą przed napadami i stać na straży Grobu Chrystusa w Jerozolimie. Opat z Clairvaux pozostawił Kościołowi odnowioną teologię, bo czerpał dla niej inspiracje z Biblii i najwybitniejszych Ojców Kościoła. Napisał wiele rozpraw teologicznych, z których najważniejsze to: O łasce i wolnej woli, O stopniach pokory i pychy, Księga o miłowaniu Boga. Do dzisiaj możemy czerpać też z jego mądrych rad ascetycznych, jakie skierował do swojego ucznia, który został papieżem, przyjmując imię Eugeniusza III. Bernard pozostawił po sobie wiele kazań i komentarzy biblijnych, do Pieśni nad pieśniami. Pośród niezliczonych listów zachował się również list napisany do biskupa krakowskiego. Kazania o Matce Bożej W kazaniach św. Bernarda można odkryć wielką miłość i przywiązanie do Maryi. Niektóre teksty zamieszczono w brewiarzu. Do dzisiaj pozostajemy zadziwieni bezpośredniością, z jaką zwracał się do Niepokalanej. Rozważając tajemnicę zwiastowania, przynaglał Maryję: Odpowiedz więc, Dziewico, co prędzej, odpowiedz aniołowi i nie zwlekaj; odpowiedz mu, a przez niego i Panu. Wyrzeknij słowo i przyjmij Słowo; wypowiedz swoje i pocznij Boże; rzeknij słowo, które przemija, a posiądź to, które jest wiekuiste. Czemu się ociągasz? I czemu się lękasz? Uwierz, wyznaj i przyjmij. Niech pokora nabierze śmiałości, a powściągliwość ufności. Choć nie przystoi, aby dziewica, będąc niewinną, zapomniała o roztropności, to jednak tutaj, Dziewico roztropna, nie lękaj się śmiałości. Miła jest powściągliwość milczenia, lecz teraz bardziej konieczne jest słowo zmiłowania. W kazaniu na Boże Narodzenie św. Bernard zachęca nas, byśmy całym sercem i duszą, całą głębią naszego uczucia uczcili Maryję. Zapewnia nas, że Maryja zawsze i wszędzie czuwa nad nami, wspiera chwiejnych, budzi wiarę, umacnia nadzieję, rozprasza zwątpienia, podnosi małodusznych. Ona jest naszą pośredniczką do Syna, a przez Niego do Ojca. Dlatego kaznodzieja zachęca: Wzywaj Maryję! Jak i ty została Ona stworzona, ale czysta od wszelkiej skazy, w swym istnieniu jedyna i niepowtarzalna. Nie waham się powiedzieć, że i Ona zostanie wysłuchana, bo całkowicie jest oddana i uległa Panu. I z całą pewnością Syn wysłuchuje Matkę, a i Syna wysłucha Ojciec. Ukochani! Przez Nią grzesznicy mają dostęp do Boga, Ona jest naszą jedyną otuchą, w Niej pokładamy całą naszą nadzieję. Bo czyż może Syn odrzucić prośby Matki, czyż może pozostawić je nie wysłuchane? Czyż może Syn pozostać głuchy na błagania Matki i czyż On sam może nie być wysłuchanym przez Boga? Nic podobnego! „Znalazłaś łaskę u Boga” – mówi anioł do Maryi. Jakie to szczęście. Zawsze znajduje Ona łaskę u Pana, a tylko tej łaski potrzebujemy. Opat z Clairvaux odszedł do Pana 20 sierpnia 1153 r. Został kanonizowany przez papieża Aleksandra III. Pius XIII ogłosił św. Bernarda doktorem Kościoła. *** Pomnij, o Najświętsza Panno Maryjo, że nigdy nie słyszano, abyś opuściła tego, kto się do Ciebie ucieka. Twej pomocy wzywa, Ciebie o przyczynę prosi. Tą ufnością ożywiony, do Ciebie, o Panno nad pannami i Matko, biegnę, do Ciebie przychodzę, przed Tobą jako grzesznik płaczący staję. O Matko Słowa, racz nie gardzić słowami moimi, ale usłysz je łaskawie i wysłuchaj. Amen. św. Bernard z Clairvaux

Szczegółowy rozbiór każdego stopnia mistycznego zjednoczenia. Rozdział XVII. Szczegóły dotyczące zjednoczenia pełnego, czyli drugiego etapu mistycznego zjednoczenia. Ekstaza, czyli trzeci etap mistycznego zjednoczenia. Wypowiedzi mistrzów życia wewnętrznego (216) § 3. Kontemplacja, nawet ekstatyczna, jest mieszaniną światła i mroku.

Bernard urodził się w rycerskim rodzie burgundzkim, na zamku Fontaines pod Dijon (Francja) w 1090 r. Jego ojciec, Tescelin, należał do miejscowej arystokracji jako wasal księcia Burgundii. Jego matka (Aletta) była córką hrabiego Bernarda z Montbard. Jako chłopiec Bernard uczęszczał do szkoły prowadzonej przez kanoników diecezjalnych w St. Vorles, gdzie ojciec Bernarda miał swoją posiadłość. Ojciec marzył dla syna o karierze na dworze księcia Burgundii. W Boże Narodzenie Bernardowi miało się pojawić Dziecię Boże i zachęcać chłopca, aby poświęcił się służbie Bożej. Kiedy Bernard miał 17 lat (1107), umarła mu matka. Zwrócił się wówczas do Maryi, by mu zastąpiła matkę ziemską. Będzie to jeden z rysów charakterystycznych jego ducha: tkliwe nabożeństwo do Bożej Matki. Mając 22 lata wstąpił do surowego opactwa cystersów w Citeaux, pociągając za sobą trzydziestu towarzyszy młodości. Niedługo potem również jego ojciec wstąpił do tego opactwa. Żywoty Bernarda głoszą, że wśród niewiast powstała panika, iż nie będą miały mężów, bo wszystko, co było najszlachetniejsze, Bernard zabrał do zakonu. Nadmierne pokuty, jakie Bernard zaczął sobie zadawać, tak dalece zrujnowały jego organizm, że był już bliski śmierci. Kiedy tylko poczuł się nieco lepiej, wraz z 12 towarzyszami został wysłany przez św. Stefana, opata, do założenia nowego opactwa w pobliżu Aube, w diecezji Langres, któremu Bernard od pięknej kotliny nadał nazwę Jasna Dolina (Clara Vallis - Clairvaux). Jako pierwszy opat tegoż klasztoru otrzymał święcenia kapłańskie. Miał wówczas 25 lat. W tym opactwie pozostał przez 38 lat jako opat. Stąd też rozpowszechniał dzieło św. Roberta (+ 1110) i św. Stefana (+ 1134) przez założenie 68 nowych opactw, toteż słusznie nadano mu tytuł współzałożyciela zakonu cystersów. Bernard nadał mu bowiem niebywały dotąd rozwój w całej Europie. Co więcej, oprócz nowych kandydatów w szeregi jego synów duchowych zaczęli się zaciągać także zwolennicy reformy z wielu opactw benedyktyńskich. Bernard był nie tylko gorliwym opatem swojej rodziny zakonnej. Zasłynął także jako myśliciel, teolog i kontemplatyk. Umiał łączyć życie czynne z mistyką. Mając do dyspozycji na rozmowę z Bogiem tak mało czasu w ciągu dnia, poświęcał na nią długie godziny nocy. Założył około trzystu fundacji zakonnych, w tym także cysterską fundację w Jędrzejowie. Wywarł wpływ na życie Kościoła swej epoki. Był jedną z największych postaci XII wieku. Nazwano go "wyrocznią Europy". Był obrońcą papieża Innocentego II. Położył kres schizmie Anakleta w Rzymie. Z polecenia Eugeniusza III ogłosił II krucjatę krzyżową. Napisał regułę templariuszy, zakonu powołanego w 1118 r. do ochrony pielgrzymów od napadów i stania na straży Grobu Chrystusa. Wyjednał także u papieża jej zatwierdzenie. Bernard bardzo żywo bronił czystości wiary. Wystąpił przeciwko tezom Abelarda, znanego dialektyka, bardzo awanturniczego i zbyt intelektualizującego prawdy wiary. Skłonił go do pojednania z Kościołem. Bernard zasłynął także swymi pismami. Jest ich wiele: od drobnych rozpraw teologicznych, poprzez utwory ascetyczne, kończąc na listach i kazaniach. Z traktatów najważniejsze to: O łasce i wolnej woli, O stopniach pokory i pychy, Księga o miłowaniu Boga, Pięć ksiąg do papieża Eugeniusza III. Z jego kazań najpiękniejsze to komentarze do Pieśni nad pieśniami (1136) i O Najświętszej Maryi Pannie. Wśród listów zachował się także list do biskupa krakowskiego. Bernard wyróżniał się także nabożeństwem do Męki Pańskiej. Na widok krzyża zalewał się obfitymi łzami. Bracia zakonni widzieli nieraz, jak czule rozmawiał z Chrystusem ukrzyżowanym. Dla wyrażenia swojej miłości do NMP nie tylko pięknie o Niej pisał, ale często Ją pozdrawiał w Jej świętych wizerunkach. Powtarzał wówczas radośnie Ave, Maria! Legenda głosi, że raz z figury miała mu odpowiedzieć Matka Boża na to pozdrowienie słowami: Salve, Bernardzie! Ikonografia często przedstawia go w tej właśnie sytuacji. Nadzwyczajny dar wymowy zjednał mu tytuł "doktora miodopłynnego". Zmarł w Clairvaux 20 sierpnia 1153 r. Do chwały świętych wyniósł go papież Aleksander III w 1174 roku. Doktorem Kościoła ogłosił Bernarda papież Pius VIII w 1830 roku. W osiemsetną rocznicę jego śmierci Pius XII w 1953 r. wydał ku czci św. Bernarda piękną encyklikę, zaczynającą się od słów Doktor miodopłynny. Bernard jest czczony jako patron cystersów, Burgundii, Ligurii, Genui, Gibraltaru, Pelplina, a także pszczelarzy; wzywany jako opiekun podczas klęsk żywiołowych, sztormów oraz w godzinie śmierci. W ikonografii Bernard przedstawiany jest w stroju cysterskim. Jego atrybutami są księga, krzyż opacki, krucyfiks; Matka Boża z Dzieciątkiem, narzędzia Męki Pańskiej, pióro pisarskie, różaniec, trzy infuły u stóp, rój pszczeli, ul.

Tradycja i Wiara. św. Tomasz nauczanie moralne. Św. Tomasz z Akwinu: O ostatecznym celu człowieka (cz. 3) Listen to this article Czytając wywody św. Tomasza na temat jednego celu ostatecznego człowieka pamiętać trzeba, że mamy tu do…. Pełen dostęp do treści i komentarzy dla subskrybentów. Opat z Clairvaux zachęca do kontemplacji i mistycyzmu. Tylko Jezus jest „miodem w ustach, kantykiem w uchu, radością w sercu. Drodzy bracia i siostry, dziś chciałbym mówić o świętym Bernardzie z Clairvaux, nazywanym „ostatnim z Ojców” Kościoła, ponieważ w XII wieku raz jeszcze odnowił i uobecnił wielką teologię Ojców. Nie znamy szczegółów jego dzieciństwa; wiemy jednak, że urodził się w 1090 roku w Fontaines we Francji, w dość zamożnej rodzinie wielodzietnej. Jako młodzieniec wyróżnił się w nauce tak zwanych sztuk wyzwolonych – zwłaszcza gramatyki, retoryki i dialektyki – w szkole kanoników kościoła w Saint-Vorles, w Châtillon-sur-Seine i dojrzewał w nim powoli zamiar podjęcia życia zakonnego. W wieku około dwudziestu lat wstąpił do Cîteaux – nowej fundacji monastycznej, lżejszej od starych i czcigodnych ówczesnych klasztorów, jednocześnie jednak bardziej wymagającej, gdy chodzi o praktykowanie rad ewangelicznych. Kilka lat później, w 1115, św. Stefan Harding, trzeci opat Cîteaux wysłał Bernarda do założenia klasztoru w Clairvaux. Tu młody opat, który miał zaledwie 25 lat, mógł wydoskonalić swoje pojęcie życia monastycznego i zaangażować się we wcielanie go w życie. Widząc dyscyplinę panującą w innych klasztorach, Bernard zdecydowanie podkreślał konieczność życia wstrzemięźliwego i umiarkowanego tak przy stole, jak i w stroju i w zabudowaniach klasztornych, zalecając utrzymanie i troskę o ubogich. Tymczasem wspólnota w Clairvaux rosła wciąż liczebnie i mnożyła swoje fundacje. W owych latach, przed rokiem 1130, Bernard prowadził bogatą korespondencję z wieloma osobami, zarówno ważnymi, jak i skromnej kondycji społecznej. Do licznych Lisów z tego okresu należy dodać równie liczne Kazania, a także Sentencje i Traktaty. Na ten okres przypada też wielka przyjaźń Bernarda z Wilhelmem – opatem Saint-Thierry i Wilhelmem z Champeaux, należącymi do najważniejszych postaci XII stulecia. Od roku 1130 zajmował się wieloma poważnymi sprawami Stolicy Apostolskiej i Kościoła, dlatego coraz częściej musiał opuszczać swój klasztor, a czasami i Francję. Założył też kilka klasztorów żeńskich i był uczestnikiem ożywionej wymiany korespondencji z Piotrem Czcigodnym, opatem Cluny, o którym mówiłem w ubiegłą środę. Swoje pisma polemiczne skierował przede wszystkim przeciwko Abelardowi, wielkiemu myślicielowi, który zapoczątkował nowy sposób uprawiania teologii, wprowadzając przede wszystkim dialektyczno-filozoficzną metodę konstruowania myśli teologicznej. Innym frontem, na którym walczył Bernard, była herezja katarów, którzy gardzili materią i ludzkim ciałem, pogardzając tym samym Stwórcą. On natomiast czuł się w obowiązku występować w obronie Żydów, potępiając oraz bardziej szerzące się nawroty antysemityzmu. Ze względu na ten ostatni aspekt jego działalności apostolskiej, kilkadziesiąt lat później Efraim, rabin Bonn, oddał Bernardowi przejmujący hołd. W tym samym okresie święty Opat napisał swoje najsławniejszego dzieła, jak głośne Kazania o Pieśni nad pieśniami. W ostatnich latach swego życia – zmarł w 1153 roku – Bernard musiał ograniczyć podróże, nie rezygnując z nich jednak zupełnie. Wykorzystał to do ostatecznego przejrzenia zbioru Listów, Kazań i Traktatów. Na wspomnienie zasługuje książka dość wyjątkowa, którą ukończył właśnie w tym okresie, w 1145, kiedy jeden z jego uczniów, Bernardo Pignatelli, został papieżem, przyjmując imię Eugeniusz III. Z tej okazji Bernard, jako ojciec duchowy, skierował do tego swego syna duchowego tekst zatytułowany „De Consideratione”, zawierający wskazania, jak być dobrym papieżem. W księdze tej, która pozostaje lekturą odpowiednią dla papieży wszystkich czasów, Bernard nie mówi jedynie, jak być dobrym papieżem, ale ukazuje też głęboką wizję tajemnicy Kościoła i tajemnicy Chrystusa, która prowadzi ostatecznie do rozważania tajemnicy Boga Trójjedynego: „Należałoby nadal szukać tego Boga, którego jeszcze nie dość szukany”, pisze święty Opat, „być może jednak uda się szukać lepiej i łatwiej w modlitwie niż w dyskusji. Zakończmy więc na tym księgę, ale nie poszukiwania” (XIV, 32: PL 182, 808), nie drogę ku Bogu. «« | « | 1 | 2 | » | »»

Bractwo św. Piusa X nie jest wyjściem: Przyczyny moralne (3 z 3) - Tradycja i Wiara. FSSPX, FSSPX po Traditionis Custodes, Kościół posoborowy, Polemika, Tradycjonalizm. Bractwo św. Piusa X nie jest wyjściem: Przyczyny moralne (3 z 3) By Traditio et Fides. 6 października, 2021.

1. CiekawośćChodzi tu o niepotrzebne interesowanie się bliźnimi. Niepotrzebne, czyli nie będące ani wzywaniem pomocy, ani jej udzielaniem.+ Jana, poglądach Cycerona, monastycznej tradycji benedyktyńskiej oraz na patrystyce augustyńskiej i wschodniej; występował przeciw poglądom Gilberta de la Porée i P. Abelarda; do najsilniej oddziałujących pism Bernarda należą traktaty ascetyczno-mistyczne (O stopniach pokory i pychy, O miłowaniu Boga, wydanie polskie obu 1991) i Proces schodzenia po stopniach pychy opisał szczegółowo w XII w. św. Bernard z Clairvaux w traktacie „O stopniach pokory i pychy”. Mówi tam o tym jak pewni ludzie „schodzą” po stopniach pychy osiągając wreszcie stan „śmierci duszy”. Człowiek „umarły na duszy” – „żywy trup” zaczyna się „rozkładać” tracąc powoli, ale nieubłagalnie to, co można nazwać resztką jego człowieczeństwa, stając się coraz bardziej „trupem” i to tak dalece, stwierdza wielki Doktor Kościoła, że aż, w pewnym momencie „już cuchnie”. Ten stan jest czymś najgorszym, co może nas spotkać, szczytem nieprawości i niegodziwości, a zarazem nieodwracalną, całkowitą degeneracją duchową i moralną człowieka. W jaki sposób dochodzi do tej degeneracji? Św. Bernard wyróżnia dwanaście etapów tego procesu. l. Ciekawość to pierwszy stopień do piekła Każdy z nas, mówi św. Bernard, musi, przede wszystkim, poznać samego siebie i „dojrzeć własną nędzę”. Musimy przecież wiedzieć kim jesteśmy, co się w nas i co się z nami dzieje, dokąd zmierzamy, gdzie chcemy zmierzać, dokąd powinniśmy zmierzać. Musimy wiedzieć. co powoduje, że jesteśmy wolni, a co nas zniewala. co nam służy, a co nas niszczy, kiedy wzrastamy a kiedy się degenerujemy. Musimy znać swoje braki. wady. słabości i błędy. Potrzebne jest to nam do odnalezienia własnego miejsca w życiu, do znalezienia się w każdej sytuacji, do uniknięcia nieszczęścia. Przykrości, kompromitacji. Potrzebne jest to nam również po to, byśmy mogli pracować nad sobą. doskonalić się, posuwać się do przodu, a nie do tyłu, w górę, a nie w dół. Musimy być w ciągłym kontakcie z prawdą o nas samych, by móc sprawować nad sobą kontrolę i nad wszystkim tym co robimy. Człowiek jest istotą niedoskonałą. Jego możliwości są bardzo ograniczone. Jest też ograniczony czasem i przestrzenią. Jego „pojemność” jest zatem niewielka. Musi więc bardzo roztropnie gospodarować swoim „potencjałem”. Jeśli uczyni jedną „inwestycję” nie uczyni innej. Musi zatem wybierać jedno kosztem drugiego. Wybór taki jest często bardzo ograniczony. Niekiedy wcale go nie ma. Tylko bowiem szaleniec odrzuca to, co mu służy na rzecz tego, co go niszczy. W pierwszym rzędzie nie może nam, co chyba jest oczywiste. zabraknąć „potencjału” dla poznania samego siebie, zobaczenia i pełnego uświadomienia sobie własnej „nędzy”. dla sprawowania nieustannej kontroli nad sobą. Tym, co nie tylko utrudnia ale także, w konsekwencji, faktycznie uniemożliwia spełnienie tej podstawowej dla nas czynności jest, stwierdza św. Bernard, ciekawość. Jest ona, sama w sobie, czymś absurdalnym. W jej efekcie przecież, angażując często wiele sił, środków i czasu, nabywamy informacje i rozumienia, które są i będą dla nas całkowicie bezużyteczne. Jest ona ponadto rodzajem obżarstwa. Obżarstwo zaś nie powoduje jedynie „niestrawności”. Nie bez powodu jest jednym z grzechów głównych. Przede wszystkim jednak ciekawość odwraca naszą uwagę od samych siebie, jest, jak mówi św. Bernard, chorobą duszy będącą przyczyną zaniedbywania siebie i zajmowania się wszystkim innym. Ponieważ dusza taka nie zna siebie – czytamy w traktacie „O stopniach pokory i pychy” – wygnana jest jakby na zewnątrz, „aby paść koźlęta” (por. Pnp Koźlętami. oznaczającymi grzech, słusznie mógłbym nazwać oczy i uszy. bowiem jak śmierć weszła na świat przez grzech, tak do duszy przez te właśnie okna przenika. Takie to więc koźlęta wyprowadza na pastwisko w ciekawości swojej, nie troszcząc się o poznanie swojego wnętrza. Bo istotnie gdybyś, człowiecze, badał się dokładnie byłoby dziwne, żebyś jeszcze na co innego zwracał swą uwagę! Posłuchaj ciekawcze, Salomona, posłuchaj głupcze, Mędrca: „Z całą pilnością strzeż serca swego” (Prz. 4. 23), w tym mianowicie celu. by wszystkie zmysły czuwały i strzegły źródła dającego życia. Dokąd to ciekawcze od siebie odchodzisz? Czyjej opiece powierzasz się na ten czas? Jak śmiesz podnieść oczy ku niebu – ty, co zgrzeszyłeś przeciwko niemu? Patrz w ziemię, abyś poznał samego siebie”. Ciekawość zamienia naszą świadomość w wielkie śmietnisko. Wszystkie te śmieci zakrywają to co ważne, cenne, istotne. Rodzi się w nas chaos, w którym się gubimy. Zarazem zaczynamy mieć poczucie pewnego nasycenia, wewnętrznego bogactwa. Czujemy się pełni. To, w połączeniu z brakiem samokontroli powoduje, iż zaczyna nas powoli ogarniać pycha. Nie widzimy naszych błędów, słabości, nie czujemy pustki. Jesteśmy zatem we wszystkim Nasze wady, których nie zwalczamy, powiększają się. Zaczynają coraz bardziej dawać znać o sobie skutki grzechu pierworodnego. Uwalniają się niskie instynkty. Zaczynają w nas, przyjmując taką czy inną, czasami, wydawałoby się zaskakującą postać, dominować. Budzą się w nas „demony”. To ciekawość. mówi św. Bernard. spowodowała upadek szatana, grzech Ewy. „Szatan – czytamy – odpadł od prawdy przez ciekawość, albowiem wpierw z wielkim zainteresowaniem podglądał to czego potem grzesznie pożądał i zuchwałe oczekiwał”. Ewa wiedziona ciekawością uległa namowom szatana. 2. Zazdrość i poczucie wyższości Pierwszym efektem ciekawości jest powierzchowne, płytkie, małostkowe myślenie. Św. Bernard nazywa to zjawisko lekkomyślnością. Polega ono na ujmowaniu wszystkiego w prymitywnych kategoriach „więcej” i „mniej”. które odnoszone są do naszego, niekontrolowanego już, degenerującego się, rozdętego ,Ja”. Człowiek „lekkomyślny” odnosi siebie wciąż do innych dzieląc ich na jakoś lepszych i jakoś gorszych od siebie – tych. co mają czegoś więcej i tych. co mają czegoś mniej. Zaczynają w nim dominować dwa uczucia: zazdrość i poczucie wyższości. Zazdrości „tym lepszym”. pogardza „tymi gorszymi”. Całe swoje życie zaczyna poddawać zazdrości i pogardzie – ukazywaniu swojej wyższości. Z jednej więc strony robi wszystko byle tylko dorównać „tym wyższym”, goni za pieniędzmi, władzą, sławą. Z drugiej strony poświęca dużo sił i środków na to. by wciąż udowadniać „tym niższym”, że on jest lepszy. manifestuje swój stan posiadania, wyolbrzymia go, daje wciąż poznać jaką to on ma władzę, jaki jest wolniejszy, silniejszy, itd. 3. „Serce głupich gdzie wesele” (Syr 7, 5). Zabić smutek Następnym krokiem w dół jest zawężenie horyzontu myślowego do obszaru. w ramach którego „ja” może się nadal rozdymać i w którym rodzi się nieustające poczucie samozadowolenia. Człowiek znajdujący się na tym stopniu pychy ogranicza swoją ciekawość tego wszystkiego. w czym ukazać się może jego własna miernota i wyższość innych. i kierują ją w zupełnie inną stronę: zwraca uwagę na swe domniemane cnoty i w żadnym wypadku nie uznaje zasług drugiego. Usunąwszy z pamięci wszystko. co dotychczas uznawał w sobie za godne pogardy. a więc przykre. a zebrawszy to. co według niego zasługuje na szacunek. nie myśli przy tym o niczym innym jak tylko o tym. co mu się w sobie podoba.” Największym problemem dla takiego człowieka jest, stwierdza św. Bernard, smutek. który rodzi się w nim gdy, pomimo wszystko, uświadomi sobie jakąś swoją słabość, jakiś brak. jakiś swój błąd. Stara się go „zabić” – po tym można go rozpoznać – „niestosowną wesołością” traktowaniem wszystkiego w sposób nie do końca poważny, jakoś żartobliwy, najczęściej z cynicznym i zjadliwym humorem nie szanującym żadnych świętości. Chce nią nasycić swoje życie tak dalece, by nie było już w nim miejsca na poważną refleksję mogącą obnażyć prawdę o nim. 4. Potok próżności Czwarty stopień pychy to stopień „wzmożonej próżności”. która najczęściej. choć w różny sposób. objawia się w „wielomóstwie”. Jest to sensu stricte chełpliwość. Sprowadza się ona do zjawiska, które młodzież nazywa „szpanem”. Jest to popisywanie się własną wiedzą, erudycją, umiejętnością wysławiania się, dowcipem. „Będzie więc mówił – stwierdza św. Bernard – albo pęknie. Jest bowiem wypełniony gadaniną i ciśnie go para, która w nim jest. Łaknie i pragnie słuchaczy, przed którymi mógłby się popisać swoją próżnością, na których mógłby wylać to, co czuje, aby dowiedzieli się o jego wielkości. Przy nadarzającej się okazji, ilekroć rozmowa dotyczy nauki, on przytacza problemy stare i nowe – płyną błyskotliwe sentencje, latają pompatyczne frazesy, Odpowiada chociaż go nikt nie pyta. Sam zadaje pytania i sam udziela odpowiedzi; przerywa mówiącym. /…/ Mógłby budować. ale nie ma zamiaru. Nie myśli uczyć ciebie. albo uczyć siebie. ale mówi i mówi, by wiedziano do czego jest zdolny. 5. „Nie jestem jak inni ludzie” „Przykro jest wynoszącemu się nad innych – mówi św. Bernard – nie czynić czegoś, co by go wyróżniało”. W ten sposób rodzi się to zjawisko, które wielki Doktor Kościoła nazywa „kultem własnej odrębności”. Człowiek, który zstąpił na ten stopień pychy: „Wcale nie stara się być lepszym, chce tylko za takiego uchodzić. Nie pragnie żyć doskonale. pragnie tylko, by go za doskonałego uważano, ażeby mógł powiedzieć: „Nie jestem jak inni ludzie” (Łk 18, 11). Cały swój wysiłek poświęca więc tworzeniu swojego „image” – zaczyna udawać najlepszego manifestacyjnie podejmując takie działania, które w powszechnej opinii uchodzą za oznakę wielkości. Wszystko robi na pokaz, stwarza tylko pozory zaniedbując, faktycznie, całkowicie swoje życie moralne i duchowe. 6. Zarozumiałość Człowiek zstępujący na ten stopień pychy pozbywa się niepokoju. który mu dotąd towarzyszył. niepokoju rodzącego się w związku z pytaniem: Czy jestem doskonały? Taki człowiek jest teraz pewny, stuprocentowo pewny – jestem wspaniały pod każdym względem, wszyscy przy zdrowych zmysłach muszą to uznać. Św. Bernard mówi, że życie takiego człowieka zdominowane jest przez niezachwianą niczym pewność siebie, pyszałkowatość i głód pochlebstw. Odrzuca on autorytety. wierzy tylko sobie, wszystko, co robi uznaje za szczyt doskonałości. Wciąż manifestuje tą swoją „doskonałość”, opowiada o niej, popisuje się swoimi zdolnościami. Zarazem robi wszystko, by usłyszeć pochwały. Podejmuje je w taki sposób. by, przede wszystkim. innym się to podobało. Działa „pod publiczkę”, zadaje się tylko z takimi ludźmi, którzy albo go podziwiają. albo przynajmniej nie szczędzą mu komplementów. 7. Niepohamowana ambicja Normalny człowiek szuka swojego miejsca w życiu, nie za niskiego, nie za wysokiego, tego właśnie, które jest mu przeznaczone, które odpowiada jego możliwościom, w którym nie tylko dobrze się czuje ale i potrafi sprostać wszystkim, związanym z nim wymaganiom. Człowiek, który zstąpił na siódmy stopień pychy chce być jak najwyżej. Jego ambicja jest nieograniczona. Wszystko jej podporządkowuje. W pierwszym rzędzie poświęca się temu. co nazywa się karierą zawodową. Bez pardonu, bez miłosierdzia dla innych, ale także i dla siebie, wręcz, niekiedy nawet wprost, po trupach pnie się w górę. Także w innych sferach nie zapomina nigdy o swoich aspiracjach. Zawsze chce być najlepszy, stać jak najwyżej. „Jakże człowiek przekonany o swej wyższości – stwierdza św. Bernard – może bardziej cenić innych niż siebie? Na zebraniach zajmuje pierwsze miejsce. w naradach pierwszy zabiera głos. Zjawia się nie proszony, wtrąca się bez przyczyny, poprawia porządek, kwestionuje decyzje. Czego sam nie przeprowadził i nie uporządkował. nie uważa za słuszne i sprawiedliwe. Wydaje sądy o sędziach. wyroki uprzedza projektami orzeczeń. […] Gdy mu zlecają wykonanie jakiejś drobnostki, zżyma się, protestuje, uważa bowiem, iż nie wypada zajmować się błahostkami, ponieważ jest stworzony do wielkich rzeczy”. 8. „Nie zrobiłem niczego złego” Człowiek. który- uznaje się za doskonałego. który- nie ma żadnych wątpliwości. co do swojej doskonałości. zarozumiały i chorobliwie ambitny staje się. jeśli chodzi o własną osobę. „ślepy moralnie”. Nie jest w stanie, w żaden sposób dostrzec swoich słabych stron, błędów, grzeszków nawet wtedy, gdy jawią się one jak na dłoni. gdy są bezdyskusyjne, oczywiste, gdy aż „kolą w oczy”. Gdy ktoś więc coś mu wytknie, przedstawi świadków, udowodni niezbicie nie przyjmie tego do wiadomości bądź do upadłego będzie się bronił starając się udowodnić, że faktycznie nie ma tu żadnej jego winy. Taki człowiek. stwierdza św. Bernard. gdy wspomni się o jakimś jego przewinieniu, zawsze zaczyna swą obronę od zdania: „Nie zrobiłem tego”. Gdy się go trochę „przyciśnie do muru” mówi: .,Zrobiłem. Rzeczywiście, ale dobrze”. Gdy mu się udowodni grzech w taki sposób się usprawiedliwia, że wynika z tego co mówi, iż on za to nie odpowiada. Stwierdza np.: „Chciałem dobrze, a że stało się tak jak się stało to już nie moja wina”. Oskarżony reaguje zawsze agresywnie, „złości się”, wreszcie stara się udowodnić, przede wszystkim sobie, ale także innym, że powodem oskarżenia jest uprzedzenie, zazdrość, że jest ono zakamuflowanym prześladowaniem itp., itd. Ten stan, czytamy w traktacie „O stopniach pokory i pychy” jest charakterystyczny dla ósmego stopnia pychy. W tym momencie zstępujący po stopniach pychy „wkracza w przedsionek piekła”, staje się podobny szatanowi, już zaczyna traktować siebie jak Boga – istotę, w wypadku której słabości, błędy, pomyłki, grzechy są nie do pomyślenia. Człowiek, który osiągnął ósmy stopień pychy „dusi się” moralnie, „usycha” duchowo, zaczyna „konać”, by wreszcie „umrzeć” na duszy. Na tym stopniu pychy staje się więc, stwierdza św. Bernard, żywym trupem. Od tego momentu zaczyna się już „rozkładać”. 9. Kłamstwo i przewrotność W świadomości człowieka zstępującego po stopniach pychy zachodził dotąd proces utraty kontaktu z prawdą o sobie i, w znacznej mierze, również prawdą o innych ludziach oraz, w konsekwencji, całej rzeczywistości. W ramach tego procesu zanika zatem tak samokrytycyzm tego człowieka jak i zdolność prawidłowej oceny wszelkich zjawisk i faktów. W efekcie człowiek taki traci zdolność rozpoznania swojego realnego (faktycznego) „ja” biorąc za nie swoje „ja” idealne (wymyślone przez siebie) i dokonując, za jego pośrednictwem projekcji na całą rzeczywistość tak, że zaczyna funkcjonować w większym stopniu w krainie fikcyjnej wykreowanej przez swoje marzenia i oczekiwania niż w realnym świecie wierząc zarazem wciąż głęboko. że wszystko to jest „nagą” prawdą. Takie postępowanie podyktowane jest jego naturalnym przywiązaniem do prawdy. Fakt. iż przywiązanie to zaczęła przewyższać pycha powodował, że człowiek taki robił wszystko, by za prawdę uznawać tylko to, co „karmiło” tę pychę. Śmierć duszy, która nastąpiła na ósmym stopniu pychy polegała, także, na całkowitym zanegowaniu swojego realnego „ja” (można powiedzieć „zabiciu” go), a co za tym idzie również pozostałej części rzeczywistości. co spowodowało. w konsekwencji, utratę przywiązania do prawdy. Teraz zaczęła się już liczyć dla tego człowieka i rządzić nim niepodzielnie pycha. Ustało więc działanie przyczyn zmuszających go do separowania się od faktów. Nastąpiło otwarcie na nie i zarazem całkowite ich lekceważenie. Ze stanu zatem wyalienowania z rzeczywistości. swego rodzaju niepoczytalności człowiek taki przeszedł nagle do stanu chłodnej, obiektywnej oceny faktów i pełnej odpowiedzialności za swoje pomysły i czyny. Jedynym efektem tego mogły być, w takim kontekście tylko „narodziny” kłamstwa i przewrotności jako środków pielęgnacji pychy. Św. Bernard podaje przykład zachowania zakonnika znajdującego się na tym stopniu pychy, który twierdząc dotąd, że jest bez grzechu zaczyna nagle „kłamliwie wyznawać grzechy”. „Tego rodzaju człowiek – czytamy w traktacie „O stopniach pokory i pychy” – nie tylko nie usprawiedliwia czynionych mu zarzutów. ale wręcz przeciwnie – winę swą powiększa do tego stopnia. że widząc jak dodaje do niej rzeczy wprost niewiarygodne i dziwne. jesteś skłonny odrzucić nawet to, coś dotąd uważał za pewne. Rozgłaszając rzeczy nie do wiary, przewrotnie zakrywają grzech, kiedy go wyznają: słowa oskarżenia brzmią chwalebnie. lecz nieprawość wciąż kryje się w sercu słuchacz ma utwierdzić się w przekonaniu, że to nie tylko prawda, ile raczej pokora przez nich przemawia. według tego, co napisano: „Sprawiedliwy najpierw sam siebie oskarża” (Prz 18, 17)”. Człowiek. który znajduje się na dziewiątym stopniu pychy zaczyna świadomie przeciwstawiać ją prawdzie. Jeszcze jednak prawdy nie neguje. Chce tylko żeby mu w żaden sposób nie przeszkadzała. Pragnie żyć i funkcjonować i być akceptowanym w „porządku prawdy”. Pragnie aby, w jej perspektywie, go doceniono”. Stara się więc ją naginać tak, by „była po jego stronie” (przewrotność) lub zniekształcać aż do faktycznego (ale nie formalnego) jej zakwestionowania – „neutralizować” (kłamstwo) tak, by zawsze mu „służyła”. Chce ją zatem, po prostu. podporządkować swojej pysze. Wysiłki te jednak satysfakcjonują go nie w pełni i krótko. „Apetyt rośnie w miarę jedzenia”. Zstępuje więc na kolejny stopień pychy. Proces „gnicia” zaczyna przebiegać coraz szybciej. 10. Bunt: uczyni życie śmiercią, a śmierć życiem. Ten stopień pychy jest początkiem buntu woodu. Jest to w pierwszym rzędzie. i to jeszcze skrywany, bunt przeciwko ludziom, głównie przeciwko wszelkim „szefom” i autorytetom. Żywy trup nie chce już. nawet formalnie. w żaden sposób być komukolwiek podporządkowany. Nie chce nikogo słuchać ani z nikim się liczyć. Otwarcie więc kwestionuje zasadność wszystkich takich zależności. także intelektualnych. moralnych, obyczajowych. On jest przecież „najlepszy”, „najmądrzejszy” , „największy” itd. Nie zniesie, by ktoś, choćby pośrednio, to kwestionował. Taka postawa prowadzi go wprost do buntu również przeciwko prawdzie jako takiej. przeciwko całej rzeczywistości. Ludzie. którzy go do czegoś „zmuszają” odwołują się przecież do prawdy, wskazują na rzeczywistość. mówią – „musi być tak. a nie inaczej”, „tak jest głupio”, ”to jest zło” itd. Żywy trup na tym etapie ”swojego rozwoju” nie próbuje jeszcze otwarcie „brać się za bary” z Bogiem, jeszcze woli Go ignorować, lub wierzy, że to jego właśnie, jako tego najlepszego, Bóg promuje. Atakuje agresywnie nie przebierając w środkach to, co nazywa „ludzką prawdą”, „ludzkim rozumieniem dobra”, ”ludzkim ujęciem Boga” i jest przekonany, że może, de facto, innych ludzi, całą rzeczywistość, samego Boga „owinąć sobie dookoła palca”. Wierzy w swój sukces – w to, że uczyni życie śmiercią, a śmierć życiem. Próbuje jeszcze trzymać się, chociażby formalnie, faktów, uznaje jakoś czy raczej toleruje pewne aspekty natury. Jest wodzem swojej własnej, prywatnej, totalnej „rewolucji” i ma głęboką nadzieję zwycięstwa. 11. Wystąpienie przeciwko Bogu. Żywy trup Zwycięstwo to nie nadchodzi. Mnożą się natomiast porażki. Rzeczywistość. pomimo wszystkich manipulacji, pozostaje rzeczywistością. prawda. wbrew wszystkim wysiłkom. pozostaje prawdą. Prawo naturalne wciąż daje o sobie znać. Bóg wciąż jest Bogiem. Panem stworzenia i Prawodawcą. a Jego obecność i działalność, Jego miłosierdzie, od których nie można uciec, przypominają o ludzkiej słabości, małości, bezradności, boleśnie godzą w podsycaną wciąż przez rosnące ciągle, jak na drożdżach” pychę, „miłość” własną. Żywy trup nie może pogodzić się z taką sytuacją. Występuje otwarcie, wprost przeciwko Bogu. Już nie jest „nieśmiałym” uczniem szatana. Jeśli świadomie uznawał go za swojego mistrza i przewodnika odrzucającego autorytet, nawet, niekiedy, gardzi nim z powodu jego porażek. To on – żywy trup będzie nosicielem światła – Lucyferem. To on pokona Boga i zajmie Jego miejsce. Układa sobie więc teraz plan „detronizacji” Boga. Plan taki przybrać może różne postacie. Niekiedy jest bardzo rozbudowany, precyzyjny. finezyjny, drobiazgowy. Jego pierwszy punkt, jedyny zresztą, który udaje się żywemu trupowi zrealizować, jest zawsze taki sam: postępować tak jakby Boga nigdy nie było. Św. Bernard nazywa to „swobodą grzeszenia”. W tym momencie żywy trup zaczyna głosić „wolność bez granic” i realizuje ją podejmując i gloryfikując takie działania, co do których przypuszcza. że najbardziej zabolą Boga, najbardziej w Niego ugodzą. Grzech czyni swoim chlebem powszednim. „Nurza się” w nim i „tarza” jak świnia w błocie. Wychwala jego „smak”. „Pieje” nad swoim „szczęściem”. Drwi: „No i co, cóż na to Bóg, nic nie może, nie reaguje, jest bezsilny. nie ma go – umarł.” Bada granice swojej niegodziwości, kroczy wciąż dalej i dalej. grzeszy coraz więcej. coraz częściej, coraz intensywniej. To zjawisko świetnie uchwycił Henryk Sienkiewicz w „Quo vadis” gdzie Neron. w chwili szczerości. mówi: „Zabiłem nawet swoją matkę. by zobaczyć czy bogowie zareagują” . Pozbywa się resztek niepokoju. jest coraz pewniejszy siebie. czuje się coraz silniejszy. czuje się coraz bardziej bogiem. Powoli. niedostrzegalnie. dla siebie, przekracza ostatnią granicę – wchodzi w ostatni etap swojego „rozkładu”. „Niestety. podobnie jak bywa z próbującym przejść rzekę w bród – stwierdza św. Bernard – i on zwolna pogrąża się w wirze grzechów”. Dodajmy: by dotrzeć za życia, jeżeli to można jeszcze nazwać życiem, do samego dna „piekła”. 12. „Już cuchnie” To dno „piekła” św. Bernard nazywa „nałogiem grzechowym”. „Gdy pierwsze występki – czytamy w traktacie ”O stopniach pokory i pychy” – unikną straszliwego wyroku Bożego, szuka się nowych rozkoszy; te zaś uwodzą coraz bardziej. Rozbudza się pożądanie, rozum popada w stan uśpienia, a nałóg zacieśnia pęta. Nieszczęśnik stacza się w przepaść zła i jako więzień poddany zostaje tyranii występków”. Proces „rozkładu” żywego trupa kończy się w tym momencie. Już nie ma w nim nic. co mogłoby jeszcze zgnić. Nad niczym już nie panuje. Jest tylko kukłą. którą wprawia w ruch. taka czy inna. teraz niejako samoistna. żądza. Jest mumią. która porusza się ruchem robactwa. które ją toczy. To dosłownie trup i to trup. Który ”już cuchnie”. Pycha i wolność Wolność jest tym, co człowiek zawsze rozpoznawał jako stan, w którym powinien się znajdować – jako jeden z podstawowych warunków prawdziwie ludzkiej egzystencji. Wolność to chyba najbardziej „ogólnoludzka” wartość ze wszystkich tych, które kiedykolwiek przyjmowała ludzkość. Nikt zatem z tych. którzy mają na ustach hasło „człowiek” nie będzie przeczył. że należy ona do natury człowieka, że jest jego prawdą, drogą, życiem. I nic dziwnego. bo przecież, w istocie wolność jest jednym z imion Boga. To Bóg ofiarował ją nam w momencie stworzenia. abyśmy ją pomnożyli aż do granic naszych możliwości. aż do tego momentu. w którym Jego Wola stanie się naszą wolą, a Jego wolność naszą wolnością. To jednak nie oznacza. że mamy stać się bogami, zostać wprost i dosłownie Bogiem. Wręcz przeciwnie – mamy maleć. To pokora, co jest przecież tak oczywiste. jest kluczem, który otwiera drzwi naszej wolności. Kto tego jeszcze wyraźnie nie widzi niech przyjrzy się pysze i jej owocom. W dziejach kultury ludzkiej, szczególnie w ostatnich dziesiątkach lat, formułowano wiele definicji wolności. Nie ma co ich tu omawiać. Nie warto wdawać się w polemiki. Jakby bowiem nie rozumieć wolności, pycha będzie zawsze tym, co ją skutecznie niweczy. Nawet Więc to. zafałszowane przecież. rozumienie wolności jakie podsuwają nam tak nachalnie żywe trupy. gdy skonfrontować je z ich stanem, na którymkolwiek stopniu „umierania” czy „rozkładu” się znajdują pozwoli nam stwierdzić, że wolność jest im całkowicie obca, że zadziwiająco konsekwentnie robią wszystko, by jej uniknąć. Weźmy pod uwagę pierwszy stopień pychy. Czy można wolnym nazwać człowieka, który nie poświęcając czasu, sił i środków na poznanie samego siebie, nie wie. tak naprawdę, czego potrzebuje, pragnie, chce, który nie wie i nie poznaje „swojej nędzy” i nie próbuje w konsekwencji, jej usunąć? Czy człowiek wolny to człowiek, który nie zabiega o swe podstawowe interesy? Wyraźnie widać tu zjawiska popadania w niewolę. Jest to, w tym momencie niewola, którą można nazwać niewolą niewiedzy. Weźmy pod uwagę drugi stopień pychy. Pojawia się tu jak na dłoni. nowy typ niewoli. Jakże inaczej bowiem można nazwać poddanie się rządom zazdrości i poczucia wyższości. Jest to. posługując się językiem św. Bernarda, niewola „lekko-myślności”. A trzeci stopień pychy. To już wprost „zabijanie” wolności, intensywne pogłębianie niewoli niewiedzy. To także nowy typ niewoli – niewola „niestosownej wesołości”. Czwarty stopień. Kolejne więzy – niewola próżności. Piąty. Dalsze ograniczenia: niewola „kultu własnej odrębności”. Szósty. Pogłębianie niewoli niewiedzy, a ponadto, niewola zarozumiałości. Siódmy. Straszna niewola ambicji. Ósmy. Niewola niewiedzy osiąga swój szczyt. Dziewiąty. Bezpośrednie, całkowite zniewolenie przez własną pychę. Zwiększenie się pozostałych typów niewoli. Znaczne zmniejszenie się niewoli niewiedzy często identyfikowane przez żywego trupa jako odzyskanie wolności. Dziesiąty. Umacnianie się niewoli pychy. Jedenasty. Dodatkowe więzy: poddanie się „regulaminowi grzechu”. I wreszcie stopień dwunasty. Zamknięcie wszystkich furtek do wolności. Piekło totalnego uzależnienia. Można powiedzieć, że w zasadzie nie ma już tego, kto mógłby być wolny czy zniewolony. To już bowiem nie on myśli, podejmuje decyzje, działa. Jest tylko, jak już o tym mówiliśmy, bezwolną kukłą. [ „Masoneria polska i okolice”, Stanisław Krajski, 1997, 316-331 ]

Św. Tomasz z Akwinu, Znaki poprzedzające Sąd. Q. 75. O Zmartwychwstaniu. (3 z 3). Czy zmartwychwstanie jest naturalne? Traditio et Fides 17 listopada 2023

Cysters, którego Maryja karmiła mlekiem Przedstawienie św. Bernarda z Clairvaux jako dorosłego mężczyzny spożywającego mleko tryskające z piersi Matki Bożej może szokować lub wzbudzać niesmak. Nie należy jednak postrzegać takiej sceny dosłownie, gdyż kryje się w niej wizja daru Bożego, jaki w szczególności ten Święty otrzymał, a była nim niebiańska elokwencja. Św. Bernard z Clairvaux, cysters żyjący na przełomie XI i XII wieku, wywodził się z burgundzkiej arystokracji. Przyszedł na świat na zamku Fontaines pod Dijon we Francji, a zmarł w założonym przez siebie klasztorze w Clairvaux. Ten wybitny teolog, kaznodzieja, filozof i pisarz założył ponadto 68 opactw i był opatem w Cîteaux. Pogarda dla zaszczytów, pochwała dla pokory Święty Bernard z Clairvaux słynął nie tylko z cnót, ale i z intelektualnych walorów. Dlatego wyobrażanemu zawsze w cysterskim habicie Świętemu przypisano też takie atrybuty jak księga i pióro pisarskie. Wskazują one na biegłość francuskiego Cystersa w teologii i filozofii, skutkującą licznymi dziełami teologicznymi, w tym ascetycznymi, takimi jak choćby traktaty „O łasce i wolnej woli”, „O stopniach pokory i pychy” oraz „Księga o miłowaniu Boga”, jak również listami, w tym do ówczesnego krakowskiego biskupa, i kazaniami. Ponadto św. Bernard z Clairvaux był twórcą reguły templariuszy, czyli Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona (od świątyni, po łacinie: templum, pochodzi ich nazwa), do którego zatwierdzenia bardzo się przyczynił. Co więcej, wykorzystując swoją wiedzę i zdolności nieugięcie bronił wiary katolickiej i papieskiego autorytetu, występując skutecznie przeciwko herezji Abelarda, którego następnie z powrotem przyjął na łono Kościoła. Symbolem nie tylko pokus, ale i herezji jest tutaj ujarzmiony przez Świętego smok lub skuty łańcuchem szatan. Francuski Cysters zasłynął również jako kaznodzieja, stąd w jego ikonografii pojawiają się rój pszczeli i ul. Talenty kaznodziejskie św. Bernarda z Clairvaux symbolizowała „miodopłynność”, dlatego owego Cystersa określano po łacinie: Doctor Mellifluus, czyli „Doktor Miodopłynny”, a określenie to stanowi także tytuł poświęconej Świętemu encykliki wydanej w 1953 roku przez papieża Piusa XII w 800. rocznicę śmierci wielkiego Cystersa, który ponadto angażował się w propagowanie krucjat oraz był ich zwolennikiem, między innymi wyprawy krzyżowej w 1148 roku, stąd jego kolejny atrybut: krzyż. Na zakonne przełożeństwo Świętego wskazują natomiast pastorał i krzyż opacki jako znaki jego opackiej władzy w Cîteaux i Clairvaux. Pomimo takich walorów, zdolności i możliwości św. Bernard z Clairvaux słynął również z wielkiej niechęci do wszelkich zaszczytów, a nawet z pogardy do nich, o czym świadczy atrybut, jakim są trzy infuły spoczywające u stóp tego Cystersa. Symbolizują one mianowicie trzykrotną odmowę przyjęcia przez niego godności biskupiej, a także mówią nam o jego wielkiej pokorze i skromności. Zakonnik pozdrowiony przez Maryję Proroczy sen matki św. Bernarda z Clairvaux przed jego narodzinami wskazywał, że Święty przywdzieje habit zakonu cystersów, wielkich czcicieli Maryi. We śnie matka Świętego ujrzała białego psa. Biel sierści sygnalizowała barwę cysterskiego habitu, a sam pies symbolizował charakteryzujące św. Bernarda posłuszeństwo i wierność. Zakonną drogę w uroczystość Bożego Narodzenia Świętemu „przepowiedziało” Dzieciątko, kiedy Święty był jeszcze dzieckiem. Mały Jezus miał zachęcić chłopca do poświęcenia się służbie Bożej. Odpowiadając pozytywnie na tę zachętę, św. Bernard z Clairvaux między innymi dzielnie i owocnie walczył z pokusami, słynąc także z cnoty, jaką jest czystość, dlatego w jego wizerunkach pojawia się biała lilia jako jej symbol. Potrafił też w inny sposób „zajść za skórę” szatanowi. Legenda mówi, że szatana, który zniszczył koło u Bernardowego powozu Święty ów zmusił do naprawienia szkody, dlatego i koło jest atrybutem przypisanym temu Świętemu. Nie brakuje również atrybutów określających bliżej pobożność św. Bernarda z Clairvaux. Wiemy, że ów Święty był wielkim czcicielem męki Pańskiej, stąd jego atrybutami są arma Christi, czyli jej narzędzia. Wiadomo też, że widok Chrystusowego krzyża wywoływał u Świętego łzy oraz że Cysters czule rozmawiał z ukrzyżowanym Zbawicielem, co przedstawił na barokowym obrazie Hiszpan Francisco de Ribalta. Wielką czcią, jak już wiadomo, św. Bernard z Clairvaux darzył także Matkę Bożą, dlatego jego kolejnymi atrybutami są wizja Maryi i różaniec. Do Matki Bożej przylgnął w wieku 17 lat, gdy stracił własną matkę. Od tego momentu aż do swej śmierci szerzył, gdzie tylko mógł, kult Maryi. Miał również w zwyczaju pozdrawianie każdego wizerunku maryjnego słowami: Ave Maria (Bądź pozdrowiona Maryjo), a według legendy pewnego razu usłyszał z ust Matki Bożej odpowiedź: Salve Bernardi (Witaj Bernardzie). Matkę Bożą towarzyszącą św. Bernardowi podczas pisania przez niego traktatu przedstawił na przykład XV - wieczny malarz Filippo Lippi. W Hiszpanii natomiast powstały wizerunki ukazujące Matkę Bożą, z której piersi spływa mleko wprost na usta św. Bernarda z Clairvaux. Zatytułowane są one: Lactatio Bernardi. Takie wizerunki wyszły w baroku spod pędzla między innymi Bartolomé P. Murilla i kobiety – malarki tamtego okresu Josefy de Óbidos. Mleko, którego krople spadają na usta Świętego, nie tylko obdarza francuskiego Cystersa niebiańską elokwencją, ale również przyczynia się do jego cudownego uzdrowienia. Cysters Bernard z Clairvaux nie czekał długo na swoją kanonizację. Został wyniesiony na ołtarze przez papieża Aleksandra III w 1174 roku (Święty zmarł w 1153 roku), natomiast Doktorem Kościoła ogłoszono św. Bernarda w 1830 roku. Święty ten jest patronem nie tylko zakonnej rodziny cysterskiej, Burgundii, Ligurii, Genui, Gibraltaru czy Pelplina, ale również pszczelarzy. Poza tym wzywa się tego Świętego podczas klęsk żywiołowych, sztormów i w godzinie śmierci. Tekst Justyna Sprutta

Kup teraz: Święty Bernard z Clairvaux - O miłowaniu Boga + za 99,00 zł i odbierz w mieście Jelenia Góra. - O stopniach pokory i pychy - 1991 - 93 strony

Bernard uczył, że do Boga człowiek zbliża się raczej przez pokorę i miłość niż przez rozum. Pomoc Matki Bożej Katecheza Benedykta XVI Uważaj Opowiadali, że gdzie tylko się pojawił, tam kobiety wpadały w przerażenie, że zabraknie dla nich mężów, ponieważ najszlachetniejszych okolicznych młodzieńców pociągał za sobą do zakonu. Św. Bernard z Clairvaux (1090–1153) zakonnik, mistyk, teolog, płomienny kaznodzieja o przywódczym, gwałtownym temperamencie był bez wątpienia geniuszem religijnym, jedną z osobowości, która ukształtowała oblicze średniowiecznej Europy. Pochodził z rycerskiego burgundzkiego rodu z Fontaines pod Dijon. W wieku 22 lat postanowił zostać mnichem. Wraz z nim zakonnikami zostali jego czterej bracia i 25 przyjaciół. Wybrał opactwo w Citeaux, zreformowany klasztor benedyktyński, który dał początek nowej rodzinie zakonnej – cystersom. Już trzy lata później Bernard został założycielem i opatem klasztoru w Clairvaux. Głównie jego charyzmie cystersi zawdzięczają niezwykły rozwój w pierwszej połowie XII wieku. O skali zjawiska świadczy fakt, że w chwili, gdy Bernard został cystersem, istniał tylko jeden macierzysty klasztor w Citeaux. Kiedy umierał, 41 lat później, w całej Europie było już 350 cysterskich fundacji, wśród nich także polski Jędrzejów. Sam Bernard założył 63 klasztory. Nazywano go „niekoronowanym władcą” Europy. Prowadził korespondencję z wszystkim znaczącymi postaciami swoich czasów. Zachowało się 500 jego listów, wśród nich także list do biskupa krakowskiego. Doradzał papieżom, kardynałom, królom, książętom. Wpływał na nominacje biskupie. Słynął jako żarliwy kaznodzieja, dlatego nadano mu przydomek „Doktor Miodopłynny”. Był wielkim czcicielem Maryi. Nawoływał do zorganizowania drugiej krucjaty, a jednocześnie łagodził konflikty wewnątrz Kościoła. Niezwykłą aktywność zewnętrzną godził z głębokim życiem modlitwy i radykalnymi umartwieniami. Zrezygnował z mitry biskupiej, do śmierci pozostał opatem w Clairvaux. Św. Bernard polemizował z rodzącą się właśnie teologią scholastyczną. Uważał, w przeciwieństwie do scholastyków, że rola filozofii i rozumu w poznawaniu Boga jest ograniczona. Gwałtowny spór Bernarda z Abelardem dotyczył pytania, jak dalece rozum może być użyteczny w przestrzeni wiary. Opat z Clairvaux uważał, że granice między rozumem i wiarą są ściśle wytyczone. Istnieją prawdy wiary, które znajdują się ponad rozumem. Przekraczanie granic rozumu w poszukiwaniu wiary byłoby przejawem pychy, wręcz zamachem na Bożą tajemnicę. Św. Bernard drogę do Boga widział raczej w ascezie i kontemplacji niż w rozumowaniu. Akcentował, że poznawanie Boga jest osobistym wewnętrznym doświadczeniem, które jest łaską. Podstawowymi warunkami otrzymania tej łaski jest pokora i miłość. Celem mistycznej drogi jest ekstaza, czyli moment, w którym dusza wychodzi jakby z samej siebie, jednoczy się z Bogiem i staje się podobna do Niego. Na pytanie, jak uzasadnić miłość, Bernard odpowiadał: „Miłość sama przez się wystarcza. Poza sobą nie szuka dla siebie uzasadnienia ani korzyści. Jej korzyścią jest miłowanie. Miłuję dlatego, bo miłuję, miłuję po to, by miłować”. «« | « | 1 | 2 | » | »» Egzorcyzm z Rituale romanum do odmawiania prywatnego. By Traditio et Fides. 21 października, 2016. Listen to this article Ponieważ dzięki dosyć sporej szczodrości naszych czytelników znowu możemy zamówić kolejną Mszę Trydencką w Le…. Pełen dostęp do treści i komentarzy dla subskrybentów. Zaloguj się lub przejdź do Rejestracji.

ŚW. BERNARD Z CLAIRVAUX Teologia monastyczna rozwinęła się w okresie wczesnego Średniowiecza wokół opactw benedyktyńskich. To klasztor i żyjąca w nim wspólnota była środowiskiem, w którym uprawiano i nauczano teologii. Nauka przy tym nie była zasadniczym celem gromadzącym wspólnotę. Celem takim była służba Boża i życie doskonałe. Poznawanie teologii miało służyć przede wszystkim pogłębieniu życia duchowego. Teologia monastyczna przeżywała także w wieku XII chwile wielkiej świetności. Jej znakomitym przedstawicielem jest św. Bernard z Clairvaux. A. Życie Bernard urodził się niedaleko Dijon - stolicy Burgundii, w roku 1090. Jego ojciec był rycerzem i doradcą księcia Burgundii, a matka pochodziła ze starożytnego rodu Montbardów i wyróżniała się głęboką pobożnością. W wieku dwudziestu lat Bernard przebył trudne doświadczenia wewnętrzne, z których wyszedł zwycięsko. Gdy w dwudziestym drugim roku życia powrócił do praktyk religijnych, zdecydował poświęcić się życiu samotnemu. Uczynił to wraz z grupą krewnych: wujem, czterema braćmi i kilkunastoma bliskimi przyjaciółmi. Po okresie próby, ta grupa w liczbie dwudziestu pięciu osób postanowiła w 1112 roku wstąpić do cysterskiego opactwa w Citeaux, gdzie w tym czasie rozpoczynała się kolejna reforma życia mniszego - chodziło o powrót do większej surowości i pokuty. Po trzech latach życia monastycznego, Bernard został wyznaczony przez opata Citeaux do założenia filialnego klasztoru w pewnej odludnej i dzikiej dolinie w Szampanii. W bardzo surowych warunkach Bernard i jego współtowarzysze wybudowali klasztor i tak upiększyli miejsce swego zamieszkania, że zaczęto je odtąd nazywać Jasną Doliną (Clara Vallis, Clairvaux). Bernard zreformował życie klasztorne, kładąc szczególny nacisk na kontemplację (tzw. reforma cysterską od macierzystego klasztoru w Citeaux). Do swojej śmierci założył sześćdziesiąt osiem nowych klasztorów i objął swoim kierownictwem sto sześćdziesiąt. Stał się prawdziwym duchowym przywódcą ówczesnej Europy - mówiono o nim „niekoronowany król”. Miał znaczny wpływ na życie duchowe i umysłowe. Brał udział w wielu bardzo doniosłych wydarzeniach politycznych i związanych z życiem Kościoła, utrzymywał kontakty z wszystkimi ważniejszymi osobistościami swoich czasów. Między innymi jego poparcie okazało się decydujące w zorganizowaniu drugiej wyprawy krzyżowej w 1147). Zmarł w roku 1153. B. Myśl Na popularność i wpływ jaki wywierał Bernard złożyły się: sława jego świętości, autorytet reformatora religijnego, oraz piękno stylu. Jego spuścizna teologiczna jest w zasadzie zapisem nauk i kazań wygłaszanych przez Bernarda wobec zakonnych współbraci (w kapitularzu opactwa w Clairvaux słuchało go prawie pięciuset mnichów). Spośród wielu dzieł trzeba wymienić: Komentarz do Pieśni nad Pieśniami; ważną Apologię, poświęconą obronie reformy cystersów przed zastrzeżeniami mnichów skupionych wokół Cluny; wreszcie doniosłe pisma mające na celu reformę duchowieństwa, kurii rzymskiej i papiestwa, m. in. list O obyczajach i obowiązku biskupów. Napisał również kilka dzieł o charakterze dogmatycznym, na przykład Tractatus de erroribus Abelardi i De baptismo aliisque quaestionibus, które jest odpowiedzią adresowaną do Hugona od Świętego Wiktora. Spośród zagadnień teologicznych jakie Bernard poruszał w swych dziełach przedstawimy następujące: rola miłości w teologii, pokora oraz mistyka. 1. Rola miłości w teologii W pierwszym rzędzie w teologii Bernarda przyciąga uwagę sposób, w jaki podnosi sprawę relacji pomiędzy miłością a poznaniem Boga. Relację tę tworzy w polemice z Piotrem Abelardem i z początkującą wówczas teologią scholastyczną - chodzi o dzieło Tractatus de erroribus Abelardi. Krytykę Abelarda zaczyna od cytatu jego dzieła: „Jakiż pożytek przynosi doktrynie mówienie, jeśli to, czego chcemy nauczać, nie może być wyrażone w zrozumiały sposób?”. Bernard uważa, że istnieją takie prawdy, które znajdują się ponad rozumem. Jego zdaniem dziedziny rozumu i wiary są ściśle wytyczone. Rozum ma swe granice, poza którymi zaczyna się władza wiary. Granice te nie powinny być przekraczane, gdyż byłoby to bezbożnością, brakiem czci, niemal profanacją Bożej tajemnicy. Dla Bernarda filozofia nie jest niezbędną pomocą w dojściu do poznania Boga, wręcz przeciwnie, jest raczej utrudnieniem, będąc często źródłem pychy. Postawa ta, nieufna filozofii, przyniosła jednak uwypuklenie roli miłości w teologii. Bernard był tym teologiem, który wszystkie swoje siły poświęcił obronie pierwszeństwa miłości na drodze ludzkiego poznania Boga. Pisze o tym szczególnie pięknie w traktacie O miłowaniu Boga. Tekst I, 1. Pragniesz zatem usłyszeć ode mnie, dlaczego i w jaki sposób winniśmy kochać Pana Boga - więc odpowiadam: przyczyną miłości Boga jest sam Bóg; miarą miłości Boga jest miłość bez miary. Czy to wystarczy? Mądremu wystarczy na pewno, ale „jestem przecież dłużnikiem również niewykształconych” (Rz 1, 14) - tym ostatnim chciałbym całokształt sprawy naświetlić nieco obszerniej i ująć ją nie tyle dogłębnie, ile praktycznie. Sądzę, że istnieją dwie przyczyny skłaniające nas do miłości Boga dla niego samego. Pierwsza: nikt inny nie jest więcej godny takiej miłości; druga: nikt z ludzi nie może kochać z większym pożytkiem dla siebie [...]. VI, 16. Rozważ więc nasamprzód: w jaki sposób, w jakiej mierze, albo raczej bez miary, Bóg zasługuje na miłość naszych serc. Ten Bóg, który - by przypomnieć jeszcze - umiłował nas pierwszy. Umiłował bezgranicznie, On, Nieskończony - nas nędznych i niegodnych. Dlatego też powiedziałem: miarą miłości Boga jest miłość bez miary. Bowiem miłość ta obejmuje niezmierzoność i nieskończoność, tak jak Bóg jest niezmierzony i nieskończony. Pytam: jaki może być kres i rodzaj naszej miłości? Zwłaszcza że miłość nasza wynika również z obowiązku spłacenia zaciągniętego długu. Kocha Niezmierzoność, Nieskończoność, Miłość przechodząca wszelkie wyobrażenia ludzkie. Kocha Bóg, którego wielość nie ma jakichkolwiek granic, a mądrość wymiarów, i Jego „pokój przewyższa wszelkie pojęcie” (por. Ef 3, 19). My zaś odmierzać będziemy miłość naszą? „Będę Cię miłował, Panie, mocy moja, twierdzo moja i ucieczko moja, i wybawicielu mój!” (Ps 17, 2-3). Jesteś tym, czego pragniemy i co kochać możemy. Boże mój, Wspomożycielu mój! Niechże Cię kocham, ile mi pozwolisz, a ja zdołam. Z pewnością zdołam mniej, niż na to zasługujesz, ale nie mniej niż potrafię. Chociaż nie tak bardzo jak zasługujesz, nie jestem jednak w stanie przekroczyć moich możliwości. Mógłbym więcej, gdybyś mi udzielił więcej łaski, nigdy jednak tyle, ile jesteś godzien. „Niedoskonałość moją widziały oczy moje”, a jednak - „w księgach Twoich wszyscy są zapisani” (Ps 138, 16), którzy czynią, co mogą, choć nie mogą wszystkiego, co powinni. Z tego - tak mi się zdaje - wynika dość jasno, jak i za co powinniśmy kochać Pana Boga. Mówię „za co”, ponieważ „ile” - komuż dane zrozumieć? Kto zgłębi? Kto wysłowi? [...]. VI, 18. Każdy człowiek, zgodnie z właściwościami umysłu, pragnie tego, co posiada większą wartość, i z niczego, co gorsze, nie może być zadowolony. Kto na przykład ma piękną żonę, z przyjemnością ogląda się za piękniejszą. Kto nosi cenną suknię, szuka jeszcze cenniejszej. Bogaty zazdrości bogatszemu od siebie. Dziedzic wielkich włości z roku na rok powiększa swe dobra i osiedla. Znasz zapewne właścicieli wykwintnych pałaców, którzy niemal codziennie budują coś nowego, burzą stare domy, zmieniają i unowocześniają, z kwadratowych przerabiają na koliste. A cóż powiedzieć o ludziach zajmujących wysokie stanowiska? Jakżeż oni - kierując się fałszywą ambicją - pną się coraz energiczniej po stopniach kariery! I w tym wszystkim nie widać końca, ponieważ nie znajdują owego „najwyższego” i „najlepszego”. Trudno się dziwić, że nie ma zadowolenia w rzeczach zwyczajnych ten, kto nie doszukał się ich w wyższych. Z tego względu nie tylko głupotą, ale po prostu szaleństwem jest ubiegać się - i to tak zapalczywie - o dobra, które nie są w stanie nie tylko zaspokoić, ale nawet złagodzić ambicje człowieka. Dobra te podniecają tylko nienasycone apetyty i rodzą niepokój wiecznego niedosytu. Jest bowiem prawdą, że człowiek uganiający się za złudnymi urokami świata - trudzi się, lecz nie znajduje zadowolenia. Spożywając - niejako - kromkę chleba, nieustannie rozgląda się za całym bochenkiem. Więcej pragnie rzeczy, której szuka, niż cieszy się z tej, którą już posiada. Bo któż może posiąść wszystko? Tę nawet cząstkę, jaką udało mu się zdobyć, trzyma z lękiem i z niepewnością, czy jej nie straci, pewny jednak, że ją kiedyś stracić musi. W ten sposób błędna wola ludzka szuka tego, co najlepsze, zmierza ku temu, czym mogłaby się nasycić. Ale rzeczywistość przedstawia się inaczej: na tym bezdrożu daremność łudzi się tylko - „niepewność kłamie samej siebie” (por. Ps 26, 12). Jeżeli chcesz osiągnąć cel swego pragnienia, posiąść to, co jest zdolne przekreślić wszelkie bezowocne wysiłki, po cóż ci jeszcze ubiegać się o coś innego? Błądzisz po bezdrożach i prędzej umrzesz, niż odnajdziesz prostą drogę do celu. 19. W takim zamkniętym kole obracają się niewierzący. Próbują zaspokoić wrodzone tęsknoty, niestety sami unicestwiają możliwość osiągnięcia celu. Podkreślam „celu”, gdyż zabiegają raczej o własne zadowolenie. Pożądają stworzeń zamiast Stwórcy. Przebiegają i poznają okrąg ziemski, lecz nie dążą do poznania i pozyskania Pana wszechświata. Gdyby ich zamierzenia mogły być spełnione, to znaczy, gdyby zostały osiągnięte wszystkie ich cele, z wyjątkiem Początku Wszechrzeczy - mogliby marzyć o osiągnięciu i tego celu. Człowiek bowiem - zgodnie z prawem pożądania - szuka tego, czego nie posiada, i odrzuca to, co posiadł częściowo; chociażby zdobył i niebo i ziemię, niemniej czułby się zmuszony uważać, iż jest to zaledwie nikła cząstka dobra, którego oczekuje pełni, i doszedłby wreszcie do przekonania, że pozostał mu jeszcze cel najwyższy: Bóg. Wtedy bez wątpienia doznałby uciszenia wewnętrznego, bo jak bez Boga niespokojne jest serce człowieka, tak z Bogiem wszystko staje się pokojem. I rzekłby wówczas: „Mnie dobrze jest trwać przy Bogu” (Ps 72, 28). Albo: „Cóż ja mam w niebie albo czego chciałem na ziemi, oprócz Ciebie?” (Ps 72, 25). W końcu „Boże serca mojego i części moja, Boże na wieki” (Ps 72, 26). W ten sposób - jak powiedziałem - każde spragnione stworzenie, znalazłszy dobro mniejsze, znalazłoby i Dobro Najwyższe. 20. Życie jest jednak krótkie i zdolności ludzi bywają bardzo ograniczone. Te i inne okoliczności sprawiają, iż drogi ich pełne są niedoli i trudów; dlatego nie są zdolni osiągnąć wszystkich swoich zamierzeń. O, gdyby przynajmniej próbowali osiągnąć wszystko najpierw myślą, a dopiero potem doświadczeniem zmysłowym. Przyszłoby im to łatwiej i nie bez pożytku. Myśl ludzka posiada lotność i bystrość o wiele większą niż zmysły, a przeznaczeniem jej jest - kierować zmysłami. Z tej racji zmysły nie odważają się sięgać po rzeczy, które nie zostały zbadane myślą. To mając na uwadze, powiedziano: „Doświadczajcie wszystkiego, a to co dobre jest, zachowujcie” (1 Tes 5, 21). Innymi słowy: rozum niech rządzi zmysłami, a one niech postępują za światłem myśli. Inaczej bowiem, nie „wstąpisz na górę Pańską i nie staniesz na świętym miejscu Jego” (Ps 23, 4), dlatego, żeś ku marności skłonił duszę swoją, duszę rozumną, i na podobieństwo bydlęcia idziesz za zmysłami, nie słuchając rozumu i nie opierając się złemu. Ci, którzy żyją bez światła rozumu, biegną wprawdzie naprzód, ale zapominają o przestrodze Apostoła, by biegli tak, aby otrzymać nagrodę (por. 1 Kor 9, 24). Kiedyż ją otrzymają, skoro nie chcą jej mieć, póki nie zdobędą wszystkiego? Takie postępowanie oznacza właśnie trwanie w błędnym kole, i to bez końca. O miłowaniu Boga, tłum. S. Kiełtyka, Kraków 1991, s. 34, 55-56, 58-61. 5. [...] Za główne cząstki serca uważam rozum i uczucie, które się często wzajemnie sobie przeciwią; i gdy jedno z nich dąży w górę, drugie ku ziemi się zniża. Stąd powstaje boleść, która zadaje duszy wielką mękę: jest ona wtedy rozdzierana, szarpana, i doświadcza duchowo takowego udręczenia, jakiego byśmy doznali cieleśnie, gdyby nasze ciało na dwoje było rozrywane. Każdy, kto nie doznaje szkodliwej i niebezpiecznej pod tym względem obojętności, doświadcza tego w duchu [...]. 6. Wielu, wielu pomiędzy nami jest nieszczęśliwych, którzy podobnej męki doznają; którzy, chociaż równie jak my oświeceni, pod względem uczuć różnią się od nas. Znają oni podobnie, jak my, dobro, które mają czynić, ale nie kochają go podobnie. Nie możemy bowiem, bracia, wymówić się nieświadomością, gdyż nie zbywa nam na nauce niebieskiej, na budującym czytaniu, na duchownym ćwiczeniu. Cokolwiek jest prawdziwego, cokolwiek skromnego, cokolwiek sprawiedliwego, cokolwiek godnego kochania, cokolwiek chwalebnego, możecie się tu nauczyć: wszelkiej cnoty, wszelkiej karności, możecie tu nabyć z przykładu i nauki mężów doskonałych, którzy się pomiędzy wami znajdują: mężów, których napominania i rozmowy uczą was codziennie. Oby te nauki równie wzruszyły serce wasze, jak oświecają rozum!, abyście wewnątrz nie doświadczali przykrego rozdwojenia i bolesnej walki, gdy jedną częścią nas samych w górę się unosim, drugą w dół ciągnieni jesteśmy. Homilia druga na Wniebowstąpienie Pańskie. O rozumie i uczuniu, B. Szyszko [w:] Pisma, Wilno 1849, s. 170-171. 1. [...] My zaś zostajemy jeszcze w tej krainie, gdzie złości wiele, mądrości mało: „bo skazitelne ciało obciąża duszę, a ziemskie mieszkanie tłumi umysł pełen starania” (Mdr 9,15). Umysł, według mnie, znaczy tu rozum, który bywa przytłumiony mnogością myśli, gdy się nie podnosi i nie skupia w tej jednej i jednej myśli o mieście Bożym: gdzie Bóg jest wszystkim dla wszystkich. Rozum takowy, musi być rozerwanym na wiele przedmiotów, wieloma i rozlicznymi sposobami. Poprzez duszę rozumiem uczucia, które skutkiem zepsucia cielesnego, przeradzają się w różne namiętności, nie mogące się nie tylko wykorzenić, ale umiarkować; dopóki wola skierowaną nie zostanie do jednego wyłącznie celu. 2. Dwie więc rzeczy w sobie oczyścić powinniśmy: rozum i uczucie; rozum - żeby poznawał, uczucie - żeby chciało. Homilia druga na Wniebowstąpienie Pańskie. O rozumie i uczuniu, B. Szyszko [w:] Pisma, Wilno 1849, s. 157-158. Dyskusja Pytania: 1. Jaki jest zasadniczy cel życia człowieka na ziemi? 2. Jaką rolę odgrywają w człowieku rozum, uczucia i zmysły? 3. Jakimi pojęciami określana jest teologia; w jakim środowisku była uprawiana; co było nieodłącznie związane z uprawianiem teologii? 4. Na jakie niebezpieczeństwo jest narażona teologia? 1. Jaki jest zasadniczy cel życia człowieka na ziemi? P. Sikora - Bóg. S. E. Hop - Spotkanie Boga, przeżycie miłości Bożej. M. Kita - Bernard jest w tych tekstach zdecydowanie teologiem, ale jednak przede wszystkim pozostaje mistykiem, tak zapatrzonym w Boga, że właściwie Bóg wypełnia mu cały obraz. Widać to w jego pouczeniach, gdzie,jak sądzę, zniża się ze swojego poziomu przeżywania Boga ku ewentualnym profanom i tłumaczy, dlaczego to Boga należy nade wszystko kochać. S. E. Hop - Duże znaczenie ma to, że Bernard jest mnichem i jest nastawiony na rozważanie Boga, przeżywanie Go. Może dlatego nie ma tu wyraźnie mowy o miłości bliźniego. P. Sikora - W tym tekście nie ma mowy o miłości bliźniego, ale w innych tekstach ona się pojawi. Bernard mówi nie tylko jak mnich. Tłumaczy w bardzo uniwersalny sposób to, co przekazuje: nic na świecie nie jest w stanie zaspokoić człowieka, który zawsze dąży do czegoś doskonalszego. Przykład, jaki podaje, jest nawet bardzo nie mniszy: „kto na przykład ma piękną żonę, z przyjemnością ogląda się za piękniejszą”. Tylko Bóg jako absolutna doskonałość jest w stanie zaspokoić człowieka... M. Kita - ... by za niczym się już nie oglądał. To przypomina frazę z Ewangelii Janowej „Kto pije wodę, którą Ja mu dam, nie będzie pragnął na wieki”. Poznanie Boga, spotkanie Boga zaspokoi człowieka ostatecznie. P. Sikora - Dla Bernarda przykładem staje się również niewierzący. Jest to również „niemnisze”. Nie mówi: „niech ludzie nie będący mnichami zajmują się czymś tam, a my tutaj zajmujmy się Bogiem”. Niewierzący błąkają się na bezdrożach pragnień: tego chcą, tamtego chcą, ale nic ich nie zaspokaja. Gdyby mogli wszystko zdobyć, „wszystko” skierowałoby ich do Boga. Ciekawa koncepcja: po zdobyciu wszystkiego nawet niewierzący zostałby ku Bogu skierowany, lecz ponieważ nie wszystko na świecie potrafimy zdobyć, to wydaje się nam, że jeszcze coś innego, co zostało do zdobycia, nas zaspokoi. Dlatego dążymy za tym a nie za Bogiem. Bernard chce pokazać, że tak naprawdę każdego człowieka może zaspokoić tylko Bóg. Gdyby człowiek zdobył cały świat, wtedy „znalazłszy dobro mniejsze, znalazłby i Dobro Najwyższe”. Skoncentrowanie się na części może spowodować rozproszenie, ale świat jako całość jest wielkim znakiem, który wskazuje na Boga. Ks. T. Dzidek - Myśl o Bogu jako ostatecznym celu człowieka, o Bogu, który jest w stanie wypełnić wszystkie pragnienia, aspiracje ludzkie, jest bardzo podobna do myśli Augustyna: „Niespokojne jest serce człowieka, dopóki nie spocznie w Bogu”, do Tomaszowego naturalnego pragnienia Boga, zwłaszcza do współczesnej teologii akcentującej, że człowiek nawet w sposób nieświadomy pragnie Boga. M. Kita - Bernard mówi tu o zaspokojeniu. To implikuje argumentację za ascezą, która nie byłaby argumentacją straszącą. S. E. Hop - Ważne jest to, co mówisz, bo dla mnie Bernard jest jednym z największych mistrzów mistyki, czy teologii życia duchowego do czasów wielkich karmelitów - Teresy i Jana. Tradycja mniszej mistyki jest zupełnie inna, tak bardzo humanitarna, że aż ciężko pomyśleć, że Bernard jest prawie nieznany. Jest ona bardzo przystępna. To mistyka, która prowadzi dialog z człowiekiem, z jego pragnieniami. Mistycy karmelitańscy akcentują wyrzeczenie, negatywną stronę drogi do Boga. Tradycja mnisza do czasu wielkich karmelitów jest bardzo pogodna i pozytywna w odniesieniu do ludzkich pragnień. Pokazuje ich następstwa, które nie kończą się na tym świecie, lecz tak naprawdę prowadzą ku Bogu. M. Kita - Wspomnieliśmy tu o miłości bliźniego. Pamiętam fragment tekstu Bernarda, przytoczony przez o. Marie-Dominique Philippe w książce O miłości, gdzie Bernard daje wyraz swojemu cierpieniu po śmierci bliskiej osoby. Bernard kochał człowieka, ale znał hierarchię: gdy Bóg jest na pierwszym miejscu, to wszystko jest na miejscu właściwym. Warto wspomnieć, że człowiek, który wyrzeka się wszystkiego dla Boga, niczego nie traci i jest to paradoks Ewangelii. P. Sikora - Może to wyjaśnić cecha miłości Boga: jest to miłość bez miary. Pojęcie miary, granicy dużo nam tu powie. Coś jest bezmierne, bezgraniczne, a więc w pewien sposób może zawrzeć w sobie wszystko inne. Nie można powiedzieć, że tu jest miłość Boga, a tam miłość człowieka, bo wtedy miłość Boga gdzieś by się kończyła. Bezgraniczność miłości można zinterpretować dwojako: 1) należy kochać coraz bardziej w sensie intensywności; 2) ponieważ Bóg jest niezmierzony, nieskończony, jest to miłość, która nie jest odgraniczona od innej miłości. S. E. Hop - Każda miłość dotyczy Boga. P. Sikora - Miłość Boga obejmuje też każdego człowieka. 2. Jaką rolę odgrywają w człowieku rozum, uczucia i zmysły? P. Sikora - Mówiliśmy o całości i odsyłaniu. Zmysły są czymś, co jest bardzo konkretne, dotyczą tego, co w danym momencie stoi przed nami. Cechą poznania rozumowego jest zdolność do abstrahowania, do poznania czegoś, czego w danym momencie przed nami nie ma. Możemy skonstruować sobie „eksperyment myślowy”: nasz umysł wyobraża sobie kilka możliwości hipotetycznych i wybiera jedną. Bernard pisze, że umysł jest bardziej lotny niż zmysły. Co to znaczy? Właśnie to, że nie jest przywiązany do tu-i-teraz, do ograniczonego konkretu, w którym się znajdujemy, ale ma możliwość zobaczenia jednej rzeczy, sytuacji, potem drugiej. Stając przed wyborem rzeczy, które nas zaspokajają lub nie, nie musimy sami w nie wejść i doświadczyć czy nas rzeczywiście zaspokoją. Nasz umysł może nas samych wyprzedzić i to sprawdzić. W sytuacji, kiedy nasze życie jest krótkie, nie jesteśmy w stanie wszystkiego posiąść. Ale jesteśmy w stanie zrozumieć, że cały świat nas nie zaspokoi, umysłem jesteśmy w stanie ogarnąć świat jako całość, zmysłami - nie. To jest relacja umysłu i zmysłów. Bernard jest też tylko człowiekiem: nie doświadczył wszystkiego, by powiedzieć, że owo „wszystko” nas odnosi do Boga. On to zrozumiał rozumem, oświeconym co prawda wiarą, ale rozumem. Mówi: zobaczcie, tyle możemy przyjąć w tym krótkim życiu, a gdy nawet wszystko posiądziemy, i tak to nas nie zaspokoi. Dlatego rozum, który wszędzie jest przed nami, sprawdza wszystkie sytuacje i może kierować resztą: zmysłami i uczuciami. Nie muszę kosztować narkotyków, aby sprawdzić, czy to jest droga do mistyki, jak próbowali hippisi z LSD. Ja mogę to wcześniej wiedzieć umysłem. Gdybym nie miał umysłu, musiałbym wszystkiego skosztować. Stąd - wydaje mi się - czerpie Bernard swą pogodność: człowiek może poddać zmysły rozumowi i one już tam mogą funkcjonować i nie będą szkodzić. M. Kita - A co z uczuciami? O uczuciach mówi, że ciągną nas ku rzeczom niskim. Ale przecież to nie jedyne, co te uczucia z nami robią. Miejsce uczuć widać po stylu Bernarda. Jest on afektywny, mówi z uczuciem. Uczucia grały więc też rolę pozytywną. P. Sikora - Można by sprawdzić, jakiego słowa używa Bernard w oryginale, bo „uczucie” we współczesnym rozumieniu ma inne znaczenie. Mówi on: „rozum, żeby poznawał, uczucie, żeby chciało”. Jest to więc władza wolitywna. Ciekawe połączenie. Emocjonalny klimat i wolitywna władza. Uczucie musi być kierowane jako władza wolitywna przez rozum, bo sama w sobie może być ślepa. Bernard nieprzypadkowo mówi o woli, bo gdy mówi o wolnym wyborze, o wolności, to już w tamtym pojęciu jest obecne i coś, co chce, i rozum, który potrafi rozpoznać to, co chce. Nie jest więc tak, że mamy tu rozum, a tam wolę, ale rozum i władzę chcenia, a wola jako zdolność wyboru jest syntezą tych dwóch. M. Kita - Ważne jest, że nie następuje tu żadne okaleczenie człowieka. Uczucia mają tu swoje miejsce i gdy skupią się wokół centrum, jakim jest umiłowanie Boga, to dodają życia temu, co robi umysł. Przecież nie chodzi o to, żebym sobie powiedział: „Tak, Bóg jest najwyższą wartością”, po czym usiadł spokojnie w fotelu. To ma być motor całego mojego istnienia. Trudno to sobie wyobrazić bez uczuć. Nie jest to więc mistyka, która by kazała wszystko wygasić. P. Sikora - Również umysł pełni swoją rolę. Kiedy nie jest przytłumiony mnogością myśli, ale jest skoncentrowany na jednej o mieście Bożym, gdzie Bóg jest wszystkim dla wszystkich. Nie jest rozerwany i wtedy może być kierownikiem, ośrodkiem integracji człowieka. M. Kita - Przywołany obraz miasta Bożego pokazuje, że Bernard nie traci z oczu wspólnotowego wymiaru mistyki chrześcijańskiej. Mistyka chrześcijańska w swojej wizji finału nie widzi mnie i Boga, ale właśnie miasto. Bóg jest dla każdego z nas wszystkim, ale dlatego jesteśmy razem. Miłość Boga tylko pozornie konkuruje z miłością stworzeń, póki jesteśmy uwikłani w namiętności, w ciemność niewiedzy. Sekret polega jednak na tym, że Bóg jest poza konkurencją. Taka miłość, która należy się Bogu, nie może odnosić się do czego innego. Miłość Piotra do jego żony nie konkuruje z miłością do Boga. Piotr nawet ma prawo i obowiązek kochać swoją żonę, bo jej to ślubował. Porównałbym miłość Boga do gruntu, na którym wszystko stoi. P. Sikora - Jest to podobne do pytania, czy wolę obiad, czy życie małżeńskie; obiad jest konkretnym, pojedynczym dobrem, a życie małżeńskie składa się z obiadów i wielu innych rzeczy. To nie jest alternatywa wyboru. Życie małżeńskie byłoby tu analogią dla miłości Boga, a obiad analogią miłości konkretnego człowieka. M. Kita - Wszystkie miłości rozgrywają się więc wewnątrz miłości między mną i Bogiem. Miłość Boga jako nie tylko intymna przygoda mojego serca, ale universum wszystkich moich przeżyć. S. E. Hop - Ciekawy jest fragment z homilii. Bernarda. Zależy mu na dowartościowaniu walki, dialektyki uczuć i rozumu. Jedyną rzeczą, której powinniśmy się tu bać, jest obojętność na to, co nami kieruje. Jak mówi Apokalipsa: „obyś był zimny albo gorący”. Dzięki temu dynamizmowi zarówno uczucia jak i rozum mogą kierować nas do Boga. 3. Jakimi pojęciami określana jest teologia; w jakim środowisku była uprawiana; co było nieodłącznie związane z uprawianiem teologii? P. Sikora - Wymieńmy te pojęcia: nauka niebiańska, budujące czytanie, duchowe ćwiczenie, napominania i rozmowy. Nie jest to teologia w sensie tylko pisania. Czytanie albo rozmowy są również uprawianiem teologii. M. Kita - Jest to teologia nie dla samej teologii, ale w kontekście życia duchowego. Ks. T. Dzidek - Nie samo intelektualne poznanie Boga jest celem takiej teologii, ale życie w doskonałości, czyli spotkanie Boga. P. Sikora - Jest też kontekst wspólnotowy. Bernard mówi o napomnieniach i rozmowach, oraz o przykładzie mężów doskonałych. Nie jest to teologia wyczytana, obcowanie z książką, ale wynika ona z rozmów we wspólnocie, gdzie są mistrzowie. Jest spotkaniem z żywym człowiekiem, który jest mądrzejszy ode mnie lub równie mądry. S. E. Hop - Dobrze będzie powiedzieć, że jest to teologia dialogowana. Nie tylko rozmawiam ja z samym sobą na temat Boga, ale to dialog z konkretnym człowiekiem, który przeżył to, co mówi. Teologia niesie więc konkretność autorytetu, nie jest anonimowa. M. Kita - My czytamy teksty, które były przecież wygłaszane. Bernard tworzył teologię w służbie swym braciom. Jest to zgodne z wcześniejszą tradycją ojców Kościoła, którzy przede wszystkim mówili. Ich spuścizna to katechezy, homilie, teksty wygłaszane. Balthasar pisze o Orygenesie, że to człowiek, który nieustannie mówi. Często ludzie w „gorących” okresach życia Kościoła, to byli ludzie żywego słowa. Nie była to teologia tworzona przy biurku, w gabinecie pełnym szaf bibliotecznych. P. Sikora - Środowisko Bernarda to wspólnota mnichów, ludzi, którzy razem poszukują Boga. Ci mężowie żyją razem i dążą do Boga, choć może nie zawsze są mądrzy i nie zawsze mówią. A więc wspólnota poszukiwania Boga to środowisko teologii. S. E. Hop - Trochę innym środowiskiem będzie sfera potrzeb ludzi, do których się mówi, potrzeba duszpasterska. Bernard mówi: „Mądrym powinno wystarczyć, że się im powie”, ale jest jeszcze potrzeba tych, którym to nie wystarczy. Tu też tworzy się pewna nisza, kontekst teologii. M. Kita - Środowiskiem teologii będzie Kościół jako żywa wspólnota złączona w Chrystusie i dążąca do Boga. W kontekście tej wspólnoty ma sens uprawianie teologii. Nie uprawiam jej dla własnej satysfakcji, lecz aby dzielić się bogactwem Słowa Bożego. Ks. T. Dzidek - Kiedy była uprawiana teologia monastyczna, środowiskiem właściwym była wspólnota zaangażowana w dążenie do Boga. Teologia ta w aspekcie intelektualnym pomagała Kościołowi w prowadzeniu ludzi do Boga. Z chwilą, gdy powstał Uniwersytet Paryski, teologia stała się niezależna, została zakorzeniona w świecie. Zaczęły się pewne napięcia między Kościołem i teologią uniwersytecką. To miało dobre strony, bo teologia wyrwana z kontekstu monastycznego musiała siłą rzeczy prowadzić dialog z różnymi dyscyplinami. Z drugiej strony, stawała się coraz bardziej teoretyczna. W środowisku polskim jest dzisiaj dyskusja, gdzie jest miejsce wydziału teologicznego. Jedni bronią statusu istniejących Wydziałów Papieskich funkcjonujących poza uniwersytetami. Są one niezależne, wolne od mód, wpływów politycznych. Powrót na uniwersytety wiąże się z oderwaniem teologii od naturalnego środowiska, jakim jest Kościół. Zwolennicy powrotu mówią, że wtedy dialog teologii z innymi dyscyplinami będzie bardziej żywy. W którą stronę pójdzie teologia w Polsce - to kwestia otwarta. P. Sikora - Uniwersytet ówczesny był odpowiednikiem dzisiejszego Papieskiego Wydziału Teologicznego, bo był jednak związany z instytucją Kościoła, był uczelnią kościelną. Dziś wszelkie więzi zostały zerwane, bo ideą uniwersytetu publicznego jest zasada, że każdy może tam studiować, a każdy, kto go ukończył i zdobył jakiś stopień, może tam wykładać. Wtedy również niewierzący mógłby wykładać teologię, jeżeli ona miałaby mieć dzisiejszą, uniwersytecką formę. Uniwersytet jest takim środowiskiem, które ciężko połączyć z życiem duchowym. Jeśli ktoś chce, to to zrobi, ale poza uniwersytetem. Można uprawiać teologię z wrażliwością na to, co się dzieje w świecie niekoniecznie na uniwersytecie, ale będąc człowiekiem Kościoła - przykład wielu ojców, którzy nie będąc Grekami, ale ludźmi bardzo związanymi z Kościołem, asymilowali jednak najbardziej nośną kulturę grecką. Współczesnym przykładem może być Balthasar, który nie wykładał na żadnym uniwersytecie i (to moja hipoteza) świadomie nie wykładał, a był bardziej obeznany z prądami umysłowymi XX wieku, niż wielu wykładowców uniwersyteckich. Nie trzeba więc być na uniwersytecie, by być otwartym na świat. M. Kita - Należy być człowiekiem Kościoła. Przykładem może być tu postać myśliciela, któremu oficjalnie nie przysługuje miano teologa - choć można by się o to sprzeczać. Myślę o Jacques Maritainie , który z żoną i siostrą żony prowadził życie quasi monastyczne i w mieszkaniu prowadził dla przyjaciół wykłady, które były szkołą życia duchowego. Również szkoły katechetyczne starożytnego świata były związane z katechumenatem, z wtajemniczeniem do chrześcijaństwa, ale też były otwarte na przychodzących „z zewnątrz”. Współcześnie kard. Carlo Maria Martini otworzył „uniwersytet dla niewierzących” w Mediolanie. Podobnie w Szwajcarii: Szkoła Wiary Jacques Loewa. To przykład, gdzie wykład teologii łączy się z formacją. Trzeba się starać, żeby teologia nie była domeną ludzi, którzy przyjmują bardzo święty, ale specyficzny styl życia; żeby była też elementem życia wiernych świeckich. Z drugiej strony trzeba uważać, by zerwać kontaktu ze wspólnotą Kościoła. Dla mnie ważne jest to, że katechizuję, bo mam przez to nadzieję, że nie stanę się człowiekiem, który siedzi tylko w książkach. To jest problem dla teologa: mogę się stać znawcą problemów teoretycznych, ale mogę zatracić moje sentire cum Ecclesia. Ks. T. Dzidek - Wspominaliście wielkich ojców Kościoła. Czy oni nie pokazują, że problem - gdzie uprawiać teologię, na uniwersytetach, czy w klasztorach - jest problemem drugorzędnym? Niezależnie od instytucjonalnych rozwiązań liczą się ostatecznie wielkie indywidualności. P. Sikora - Nie chciałem powiedzieć, że to wszystko jedno gdzie uprawiamy teologię. MIejsce niewiele znaczy jedynie dla „wielkich”. Teologia nie może być nauką akademickąPróby unaukowienia teologii, nawet na modłę nauk humanistycznych, są ślepą uliczką, próbą naśladowania czegoś, czym teologia nie jest. Natomiast można uprawiać teologię kościelną. Za czasów Bernarda była to teologia monastyczna, bo klasztory były ośrodkami życia kościelnego. Lecz wcale tak być nie musi. Najważniejsze jest, by była ona związana z wtajemniczeniem, z misterium wiary. Ks. T. Dzidek - Zazwyczaj mówi się o trzech wymiarach teologii: mimo wszystko pierwszym jest wymiar naukowy, bo jest to systematyczna refleksja nad Objawieniem - pewne prawa logiki muszą istnieć. Drugi wymiar: duchowy, eksponujący osobisty stosunek uprawiającego teologię do Boga. Trzeci: eklezjalny - muszę uprawiać teologię w służbie Kościoła, w służbie tym, którzy tworzą Kościół. S. E. Hop - Dzięki temu teologia jest zwrócona do Kościoła i jest dialogiem, pozostaje zawsze żywa i aktualna. Gdy jest zwrócona do kogoś, szuka najwłaściwszych i komunikatywnych form wyrazu dla treści. Gdyby nie miała adresata, mogłaby się wyrodzić w jakąś filozofię religii. P. Sikora - Nie chciałbym, aby ktoś zrozumiał, że ja odrzucam rzetelne myślenie w teologii. Nie! Jeśli mówię: „to nie jest nauka akademicka”, nie znaczy, że to jest działalność bezmyślna. Teolog powinien maksymalnie przyłożyć się do tego, co robi. Przeciwny jestem unaukowieniu, któremu dam przykład: ojcowie Kościoła głosili niesamowicie głębokie homilie dla ludzi, którzy mogli zrozumieć to, co do nich mówiono. A współcześnie doktorat z homilii np.: Jana Chryzostoma staje się mało zrozumiały dla kogoś spoza teologii, jest nudny, ale za to opatrzony tysiącem przypisów. Pytanie: dlaczego z wielkiego Jana robić coś takiego? Żeby spełnić wymogi formalne dzieła naukowego? Naukowe nie znaczy niezrozumiałe, niedostępne dla nie-naukowca. Rzetelne myślenie teologiczne może być bardzo proste. 4. Na jakie niebezpieczeństwo jest narażona teologia? M. Kita - Można jasno na to pytanie odpowiedzieć. Jest to ryzyko stawania się na modłę tego świata. Myślę, że współczesne problemy niektórych teologów z Magisterium Kościoła w części biorą się stąd, że chcą być „akademiccy” bez więzi z Kościołem. Teolog taki może czuć się swobodnym twórcą, niezależnym autorytetem, ale mogą mu zagrażać mody intelektualne, może stawiać na popularność, oryginalność swoich tez. W teologii nie chodzi o to, czy ludzie będą mnie podziwiać, czy będą bić się o moją książkę. Powinno chodzić o to, żeby „słowo Chrystusa przebywało w nas z całym swym bogactwem”. P. Sikora - To, co powiedziałeś, odnosi się do każdej nauki. Każdy naukowiec pisząc książkę tylko po to, żeby ją wydać, jest szarlatanem, a nie naukowcem. To kwestia uczciwości naukowej. Bernard wprost zwraca uwagę, że za teologią mogą nie pójść czyny, teologia oświeci nas, będziemy nawet szczerze Boga szukać intelektualnie, ale nie pójdziemy za tym sami. Ks. T. Dzidek - Powstanie rozdwojenie: rozum swoją drogą, uczucia swoją. Ale co jest w takim razie specyfiką teologii? P. Sikora - Teologia prowadzi do spotkania, również do poznania przez niewiedzę, jak mówi Pseudo-Dionizy, żywego Boga. Jest refleksją, która prowadzi do spotkania z żywą Osobą. Przedmiotem teologii nie jest przedmiot, lecz osoba. „Przedmiotem” fizyki jest przedmiot, przedmiotem nauk humanistycznych - ogólne prawa społeczeństwa, przedmiotem teologii jest żywa, konkretna Osoba, Trójca Osób. Ks. T. Dzidek - Chciałbym bronić nurtu rozumowego teologii współczesnej. Dziś jest on tak potrzebny, bo status teologii jako nauki był w okresie pozytywizmu i neopozytywizmu podważony. Z tego powodu akcentowano naukowość teologii, pozostawiając trochę w cieniu duchowy i eklezjalny wymiar teologii. Patrząc na historię można zauważyć okresy w Kościele, kiedy naukowy wymiar teologii był poddawany w wątlpiwość. Myślę, że można dziś jeszcze w klasztorach spotkać wielu ludzi, którzy jakąkolwiek pogłębioną refleksję nad Objawieniem podważają, uważając, że prosta wiara wystarczy. W historii Kościoła istnieje dająca wiele do myślenia prawidłowość - kryzysowi duchowemu zawsze towarzyszył kryzys teologii. Nie studiowałem głębiej tej prawidłowości, który kryzys występuje najpierw, ale obydwa są silnie ze sobą sprzęgnięte. P. Sikora - Odróżnia się pojęciowo mistyka od teologa. Włodzimierz Łosski mocno przeciw temu protestował. Dla Wschodu rozróżnienie takie jest absurdem: mistyk i teolog to ta sama osoba, to synonimy. Trzej święci: Jan Ewangelista, Grzegorz z Nazjanzu i Symeon mają przydomek Teologa, a są to najwięksi mistycy Kościoła Wschodniego. Kryzys teologii jest drugą stroną tego samego problemu. M. Kita - Teolog musi mieć duchowość. Teologia nie jest nauką jak inne. Ewagriusz z Pontu mówił: „Jeśli się dobrze modlisz, jesteś teologiem”. 2. Pokora Reforma życia zakonnego, jaką przeprowadzał św. Bernard zmierzała m. in. do odnowienia miłości wspólnotowej - na podobieństwo życia Trójcy Świętej. Klasztory miały być „szkołą pierwotnego chrześcijaństwa”, stanowić jakby naśladownictwo wspólnot chrześcijańskich Jerozolimy czy Antiochii, gdzie wiernych po raz pierwszy nazwano „chrześcijanami” - uczniami Chrystusa. Tak więc „szkoła miłości” oznacza „szkołę Chrystusa”. Nie wystarczy mechaniczne wypełnianie nakazów moralnych, które byłoby jedynie płytkim formalizmem, potrzebne jest „naśladowanie Chrystusa”. A Chrystus - zdaniem Bernarda - jest żywą pokorą. Tego uczy Bóg poprzez swoje wcielenie. Naśladowanie, czyli upodobnienie się do Jezusa cichego i pokornego serca, jest fundamentem duchowości chrześcijańskiej. Innymi słowy: najważniejszym powołaniem zakonnika i człowieka w ogóle jest miłość. Podstawowym zaś jej warunkiem jest pokora. Św. Bernard pisze o niej w dziele pt. O stopniach pokory i pychy. Bernard nawiązuje w swoim dziele do Reguły św. Benedykta, który wyróżnił dwanaście stopni pokory. Człowiek, który osiąga pokorę, wstępuje także - zdaniem Bernarda - na pierwszy stopień prawdy, polegający na rozpoznaniu własnej nędzy; wkrótce przechodzi na drugi stopień, stopień miłości, ponieważ uświadamiając sobie własną nędzę, współczuje bliźniemu z powodu jego nędzy; z drugiego stopnia stosunkowo łatwo przejść na trzeci stopień, ponieważ litując się tak nad własną nędzą, jak i nad nędzą innych, opłakuje swe błędy, czuje do nich wstręt, tęskni za sprawiedliwością i w ten sposób oczyszcza serce, czyniąc je zdolnym do kontemplacji Boga. Tekst Z JAKIM POŻYTKIEM WSTĘPUJE SIĘ PO STOPNIACH POKORY I, 2. Definicja pokory może być następująca: Pokora jest cnotą, dzięki której człowiek, poznawszy się dokładnie, widzi swą marność. Jest ona - pokora - właściwa tym, którzy wznosząc się duchowo, wstępują ze stopnia na stopień, czyli z cnoty na cnotę, aż do szczytu pokory, skąd jakby z Syjonu, albo lepiej: z wysokości kontemplacji - oglądają prawdę. Dlatego też czytamy w Psalmie: „Da błogosławieństwo Zakonodawca” (Ps 83, 8). Ten bowiem, co dał prawo, udzieli błogosławieństwa, innymi słowy: nakazał pokorę i doprowadzi do prawdy. Któż jest owym prawodawcą? - Oto „dobry i prawy Pan, dlatego poucza grzeszników o drodze” (Ps 24, 8). Błądzą bowiem na drodze ci, którzy porzucili prawdę. Ale czy dobry Pan porzuca ich? Dla nich przecież „dobry i prawy Pan” wskazuje drogę pokory, by powrócili nią do prawdy. Daje sposobność do odzyskania zbawienia, albowiem jest dobry, chociaż nie bez ciężaru prawa, gdyż jest też sprawiedliwy. Jest dobry, ponieważ nie chce potępienia; jest sprawiedliwy, bo nie zapomina o karze [...]. W JAKI SPOSÓB TRÓJCA ŚWIĘTA SPRAWIA W NAS TRZY STOPNIE PRAWDY VII, 20. W wielkim blasku dostrzegam tutaj przedziwne działanie, podzielone między trzy Osoby niepodzielnej Trójcy, o ile człowiek znajdujący się w ciemnościach zdolen jest pojąć owo niewysłowione współdziałanie Osób Boskich. Zdaje mi się, że na pierwszym stopniu prawdy działa Syn Boży, na drugim Duch Święty, na trzecim Bóg Ojciec. Chcesz poznać działanie Syna Bożego? Oto mówi On: „Jeżeli więc ja, pan i nauczyciel, umyłem wam nogi, to i wyście powinni sobie nawzajem umywać nogi” (J 13, 14). Mistrz dał swoim uczniom lekcję pokory, ujawniając szczególne znamię prawdy na pierwszym jej stopniu. Patrz teraz na działanie Ducha Świętego: „Miłość Boża rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Świętego, który został nam dany” (Rz 5, 5). Bo w istocie miłość jest Darem Ducha Świętego, sprawiającego, że ci, którzy według nauki Syna Bożego doszli do pierwszego stopnia prawdy dzięki pokorze, wznoszą się na drugi pod tchnieniem Ducha Świętego - okazując miłosierdzie względem bliźnich. Posłuchaj też o Ojcu: „Błogosławiony jesteś Szymonie, synu Jony, bo nie ciało i krew ci to objawiły, lecz Ojciec mój, który jest w niebie” (Mt 16, 17). Albo: „Ojciec dzieciom rozgłasza Twoją prawdę” (Iz 38, 19). Również: „Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, żeś zakrył te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom” (Mt 11, 25). Widzisz więc, że tych, których Syn Boży nauczył pokory słowem i przykładem - tych Duch Święty obdarzył miłością, a Ojciec przyjął do swej chwały. Syn Boży wychowuje uczniów, Duch Święty pociesza przyjaciół, Ojciec wywyższa dzieci. Ponieważ nie tylko Syn, lecz i Duch Święty, i Ojciec jest w całej pełni Prawdą, jasną jest rzeczą, że ta sama i jedna Prawda, przy zachowaniu odrębności Osób, dokonuje trzech działań na trzech stopniach; najpierw jako Mistrz naucza, potem jako Przyjaciel i Brat pociesza, wreszcie jako Ojciec jednoczy ze sobą [...]. CIEKAWOŚĆ X, 28. Pierwszym stopniem pychy jest ciekawość. Możesz ją rozpoznać z następujących objawów: gdziekolwiek spotkasz zakonnika, o którym miałeś dotąd dobre mniemanie, a który gdziekolwiek stojąc, idąc czy siedząc, zaczyna natychmiast wyciągać głowę, nadstawiać ucha, wodzić dokoła oczyma - to z takich zewnętrznych oznak poznasz jego stan zewnętrzny: człowiek bowiem przewrotny „oczyma strzela, szurga nogami, palcami wskazuje” (Prz 6, 13); nieopanowane ruchy ciała zdradzają aktualną chorobę duszy, która jest przyczyną zaniedbywania siebie i zajmowania się bliźnimi [...]. LEKKOMYŚLNOŚĆ XI, 39. Zakonnik zaniedbujący siebie i zwracający uwagę na innych, gdy widzi wyższych od siebie, patrzy na nich z dołu, gdy widzi niższych, patrzy z góry. U pierwszych dostrzega coś, co wzbudza w nim zazdrość, u drugich coś, z czego się śmieje. Skutkiem tego umysł roztargniony płochliwą ruchliwością oczu i nie obciążony żadną troską o siebie, nadyma się pychą albo nurza się w zawiści. Raz dręczy go straszliwa zazdrość, kiedy indziej jak dziecię cieszy się swoją wyższością; w pierwszym wypadku okazuje się zły, w drugim próżny, a zawsze - pyszny. Albowiem i to, że smuci się z wyższości drugiego, jak i to, że cieszy się swoją wyższością, bierze się z żądzy własnego wyniesienia. Zjawiska tego rodzaju powstające w jego duszy, ujawniają się w słowach - raz nielicznych, lecz uszczypliwych, kiedy indziej wylewnych i płytkich, to znów ironicznych albo smutnych, a zawsze pozbawionych sensu [...]. NIESTOSOWNA WESOŁOŚĆ XII, 40. Charakterystyczną cechą pysznych jest szukanie tego, co rodzi wesołość, i unikanie tego, co wywołać może smutek: „Serce głupich, gdzie wesele” (Syr 7, 5). Dlatego zakonnik, który już zstąpił po dwóch stopniach pychy i przez ciekawość doszedł do lekkomyślności, widzi, że radość, jakiej zawsze szukał, często bywa przemieszana ze smutkiem, spowodowanym zazdrością względem dobra bliźniego; nie mogąc wtedy znieść swego upokorzenia, chwyta się rękojmi pociechy fałszywej. Ogranicza swoją ciekawość tego wszystkiego, w czym ukazać się może jego własna miernota i wyższość innych, i kieruje ją w zupełnie inną stronę: zwraca uwagę na swe domniemane cnoty i w żadnym wypadku nie uznaje zasług drugiego. W ten sposób stara się uniknąć tego, co mogłoby w nim wywołać smutek, i trwa w stanie radości. Tak więc człowiek doznający przedtem to radości, to smutku - zaczyna teraz żyć wyłącznie w niestosownej wesołości. W niej to widzę właśnie trzeci stopień pychy. Patrz, po jakich znamionach możesz go rozpoznać w sobie albo w bliźnich. Otóż prawie nigdy nie słyszysz, by taki człowiek wzdychał lub płakał. Patrząc nań, mógłbyś przypuszczać, że albo o sobie zapomniał, albo został już oczyszczony z wszelkiej winy. W jego ruchach widać błazeństwo, na czole bezmyślność, w chodzie - próżność. Jest skory do żartów, skłonny i pochopny do śmiechu. Usunąwszy z pamięci wszystko, co dotychczas uznawał w sobie jedynie za godne pogardy, a więc przykre, a zebrawszy to, co według niego zasługuje na szacunek, nie myśląc przy tym o niczym innym jak tylko o tym, co mu się w sobie podoba - nie potrafi dłużej wstrzymać się od wybuchu śmiechu i głupawej radości, nie bacząc, czy to w ogóle wypada [...]. CHEŁPLIWOŚĆ XIII, 41. Gdy próżność się wzmaga i pęcherz pęcznieje coraz bardziej, para koniecznie musi znaleźć większe ujście, inaczej pęcherz pęknie. Podobnie jest z zakonnikiem. Gdy rubaszna wesołość nie może znaleźć należytego upływu w śmiechu albo w ruchach, wybucha w słowach, jak było z Elichu. „Oto wnętrze moje jest jak moszcz bez otworu, który łagwice nowe rozsadza” (Job 32, 19). Będzie więc albo mówił, albo pęknie! Jest bowiem wypełniony gadaniną i ciśnie go para, która w nim jest. Łaknie i pragnie słuchaczy, przed którymi mógłby się popisać swoją próżnością, na których mógłby wylać to, co czuje, aby dowiedzieli się o jego wielkości. Przy nadarzającej się okazji, ilekroć rozmowa dotyczy nauki, on przytacza problemy stare i nowe- płyną błyskotliwe sentencje, latają pompatyczne frazesy. Odpowiada, chociaż go nikt nie pyta. Sam zadaje pytania i sam udziela odpowiedzi; przerywa mówiącym. Ilekroć na głos dzwonka trzeba przerwać dyskusję, skarży się, że hory kanoniczne zbyt długie, za mało rekreacji, domaga się zwolnienia, by po godzinie znów mógł powrócić do swej gadaniny, a wciąż nie po to, by budować kogokolwiek, lecz przechwalać się swymi wiadomościami [...]. ODRĘBNOŚĆ XIV, 42. Przykro jest wynoszącemu się nad innych nie czynić czegoś, co by go wyróżniało. Z tego względu nie wystarcza mu wspólna reguła zakonna ani budujące przykłady starszych. Wcale nie stara się być lepszy, chce tylko za takiego uchodzić. Nie pragnie żyć doskonalej, pragnie tylko, by go za doskonałego uważano, ażeby mógł powiedzieć: „Nie jestem jak inni ludzie” (Łk 18, 11). Więcej się szczyci z jednego postu, który zachował wtedy, gdy inni jedli, niż gdyby razem z nimi pościł przez cały tydzień. Pożyteczniejsza jest dla niego krótka modlitwa prywatna niż psalmodia całonocna [...]. Do wszystkiego, co sobie wyimaginował, jest niezwykle skory, ale za to leniwy w spełnianiu obowiązków wspólnych. Nie śpi w łóżku, za to zasypia w chórze; gdy inni śpiewają wigilie, on sobie urządza długą drzemkę, zaś po modlitwach, w czasie spoczynku, pozostaje w kościele, chrząka, pokaszluje, sapie i stęka w swym kąciku, aby go tylko dostrzeżono [...]. O stopniach pokory i pychy, tłum. S. Kiełtyka, Kraków 1991, s. 16-17, 41-43, 54-55, 69, 70-71, 72-75. Dyskusja Pytania: 1. Jaką rolę odgrywa pokora w życiu duchowym? 2. Jaka jest relacja pomiędzy pokorą i prawdą w życiu ucznia Chrystusa? 1. Jaką rolę odgrywa pokora w życiu duchowym? P. Sikora - Jest pierwszym stopniem do zjednoczenia z Ojcem. Bernard ukazuje to na schemacie: najpierw Jezus uczy nas pokory przez przykład, potem Duch Święty wlewa miłość, przez którą możemy czynić miłosierdzie braciom, potem Ojciec nas jednoczy ze sobą. Pokora jest fundamentem. S. E. Hop - Bernard przyznaje pokorze w życiu duchowym centralne miejsce. Jest ona związana z poznaniem prawdy o sobie, odniesieniem samego siebie do Boga, który daje się nam poznawać. Ona ma zawrzeć w sobie dwa spojrzenia. Spojrzenie na Boga, który jest dla nas celem ostatecznym, czymś najwspanialszym, do czego dążymy, pokazuje naszą własną znikomość. Jednocześnie, dzięki tej wspaniałości Boga, który nas wzywa do siebie, możemy dostrzec także własną godność: jesteśmy uczniami, przyjaciółmi i dziećmi Boga - mówi Bernard. Ks. T. Dzidek - Ta równowaga widzenia swojej słabości i wielkości jest ważna, gdyż często rozumie się pokorę negatywnie, jako świadome pomniejszanie siebie. Chodzi natomiast o zobaczenie siebie w prawdzie - tyle wystarczy - już nie potrzeba się pomniejszać. 2. Jaka jest relacja pomiędzy pokorą i prawdą w życiu ucznia Chrystusa? P. Sikora - Pokora jest zgodą na to, kim jesteśmy i jaki jest świat. Bernard pokazuje to wspaniale przez przeciwieństwo: pycha jako brak pokory. Człowiek pyszny nie może zgodzić się na to, kim jest. Musi się zawsze porównywać do innych i zazdrości im tego, czego nie może osiągnąć, wyrównując to sobie pogardą wobec gorszych od siebie „chwyta się rękojmi, pociechy fałszywej”. Dzięki temu ma na twarzy wypisaną bezmyślność. Pycha i próżność, brak pokory prowadzi do niezgody na rzeczywistość taką, jaka jest, czyli do życia w złudzeniach. Rzeczywistość jest taka, że musimy być pokorni, abyśmy byli zdolni cokolwiek poznać. Prawda jest zachwycająca, ale bywa trudna. Pokora jest koniecznym warunkiem, abyśmy chcieli prawdę poznać. My często mamy mniemanie „jak to jest”, badamy, badamy, okazuje się, że jest inaczej. Tutaj pokora pozwala przyjąć, że jest inaczej niż myślałem. W naukach ścisłych, gdy taki fakt się zdarzy, nie da się z tym nic zrobić, trzeba to przyjąć. W naukach humanistycznych można zacząć „interpretować”. Pokora pozwala nam tego nie zrobić. M. Kita - Fenomen pokory, która pokazuje nam naszą znikomość i godność zarazem, to coś, czego zabrakło Adamowi w raju - chciał być jak Bóg. Pokora to zobaczenie swego właściwego miejsca w prawdzie, więc nie tylko, że my sami jesteśmy niczym, ale także, czym nas Bóg z łaski swojej czyni. To nam ilustruje obraz umywania nóg przez Chrystusa. Będzie więc pokora polegać na tym, że przyjmę, może z przerażeniem to, czego Chrystus mi udziela. P. Sikora - Obraz Boga w człowieku to obraz Syna. Syn wszystko przyjmuje, jest pokorny sercem. Pokora jest przyjmowaniem od Boga wszystkiego, także siebie samych. S. E. Hop - Powiedzmy też o życiu Mistycznego Ciała Chrystusa i własnym miejscu w Kościele. Bernard gani chęć wyróżniania się i przez to wskazuje na pokorę codziennego szarego życia. Ja jestem w swoim szarym zwyczajnym życiu jako uczeń Chrystusa potrzebny Kościołowi. Jeśli godzę się na to codzienne życie, jestem rzetelny w jego spełnianiu jako rzeczywistej współpracy z Chrystusem, to ja także buduję Królestwo. Każdy członek jest w centrum Kościoła i ma swoją własną rolę. Nie może mówić: „jestem okiem i jestem niedoceniony”. Tylko Chrystus wie tak naprawdę, dlaczego jestem tym, kim jestem i dlaczego dzieje się w mym życiu to, co się dzieje. P. Sikora - To jest ważne w teologii. Teolog pyszny wymyśla oryginalne teorie, nie szuka prawdy. Pokora pozwala mi przyznać, że ja tylko przekazuję to, w co od wieków wierzy Kościół. Nie jestem wynalazcą, ale przekazicielem. M. Kita - Nie jestem jako teolog ostatecznym filarem Kościoła, bo wspiera się on na biskupach, a ostatecznie na Chrystusie. Teolog ma swoje miejsce - ważne, ale nie decydujące. Teolog z tytułami profesorskimi może sam siebie uznać za super-eksperta i stąd może się czuć urażony, gdy biskup ośmieli się go krytykować. Przypomina mi się scena z Ewangelii, gdy do grobu Jezusa Jan przybiega pierwszy - ale czeka na Piotra. Dobry teolog, nawet gdy pierwszy coś odkryje, będzie umiał dać hierarchii czas na ocenę swoich odkryć. 3. Mistyka Szczytowym dziełem teologii mistycznej Bernarda jest Komentarz do Pieśni nad Pieśniami, składający się z osiemdziesięciu sześciu kazań, zaczęty w 1128 roku i nie dokończony. O mistyce pisał również m. in. w dziele pt. O łasce i wolnej woli. Ponieważ Bóg jest Miłością, dlatego stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo w akcie czystej miłości. Obrazem Boga jest w człowieku zasadniczo wola, wolna wola. Stworzona aktem Bożej miłości, wola człowieka jest w istocie Bożą miłością. Możemy więc utrzymywać, że tak jak Bóg z natury kocha siebie samego, tak ludzka wola z natury kocha Boga. Fakt, że człowiek kocha siebie samego, nie stanowi żadnej przeszkody. Jeśli człowiek kocha siebie tak jak Bóg go kocha, wówczas zachodzi doskonała zgodność pomiędzy człowiekiem a Bogiem. To właśnie św. Bernard nazywa zjednoczeniem z Bogiem. Nie chodzi zatem o wspólnotę istoty, która by jednoczyła byt człowieka z bytem Boga, lecz o wspólnotę przez podobieństwo, które opiera się na doskonałej zgodności woli. Kochać Boga dla Niego samego, tak jak Bóg kocha siebie, to tyle co dostroić naszą wolę do Jego woli; to znaczy, nie przestając być sobą, być nieodróżnialnym od Boga. Tekst III, 6. Tak więc, wyłącznie od woli zależy, czy osoba jest sprawiedliwa czy niesprawiedliwa, szczęśliwa czy nieszczęśliwa, według tego co zgadza się z dobrem lub złem. Ze swej wrodzonej wolności może odrzucać lub akceptować jakąkolwiek propozycję, wolna od każdego rodzaju gwałtu, czy przymusu. Dlatego to przyzwolenie dobrowolne, od którego zależy całkowicie - jak to już powiedziano - jakiekolwiek postanowienie, ma się w zwyczaju nazywać trafnie wolnym wyborem. Wolnym - w tym, co odnosi się do woli, wyborem - w tym, co do rozumu. Abstrahując teraz od tej wolności, o której mówi Apostoł: Gdzie Duch Pana tam wolność (2 Kor 3, 17). WOLNOŚĆ OD GRZECHU. - Istnieje, z jednej strony, wolność od grzechu: Kiedy bowiem byliście niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Teraz zaś, po wyzwoleniu z grzechu i oddaniu się na służbę Bogu, jako owoc zbieracie uświęcenie. A końcem tego - życie wieczne (Rz 6, 20. 22). Co więcej - kto może chwalić się, że jest wolnym od grzechu, podczas gdy żyje w stanie grzechu? Wydaje mi się, kiedy mówimy o wolnym wyborze, nie odnosimy się do tej klasy wolności. WOLNOŚĆ OD NASZEJ SŁABOŚCI. - Istnieje także wolność ponad naszą nędzą, o której mówi Apostoł: Stworzenie zostanie wyzwolone z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych (Rz 8, 21). Może ktoś chełpić się nią w tym życiu? Także nie do niej odnosimy imię wolnego wyboru. WOLNOŚĆ OD KONIECZNOŚCI. - Jest wolność, która nosi to imię w sposób najbardziej adekwatny, i którą możemy nazwać wolnością od przymusu, ponieważ wszystko, co jest wymuszone przeciwstawia się temu co dobrowolne. To, co czyni się przemocą, nie pochodzi od woli i na odwrót. 7. TRZY WOLNOŚCI. - Istnieją więc, jak mogliśmy to zobaczyć, trzy rodzaje wolności: od grzechu, od słabości i od przymusu. Ostatnia wyrasta z samej naszej natury; pierwszą osiągamy przez łaskę, druga jest nam zarezerwowana w ojczyźnie. MOWA O TRZECH WOLNOŚCIACH: Z NATURY, ŁASKI I CHWAŁY. - Nazwijmy więc pierwszą wolnością natury; drugą łaski; i trzecią życia albo chwały. Najpierw otrzymujemy w stworzeniu wolną wolę, czy też wolność woli, jako szlachetne stworzenia Boga. Później jesteśmy przywróceni do niewinności, jako nowe stworzenia Chrystusa. I na koniec jesteśmy wyniesieni do chwały, jako stworzenia doskonałe w Duchu. Pierwsza wolność napełnia nas czcią, druga wypełnia cnotą i trzecia napełnia radością. Pierwsza czyni nas wyższymi od zwierząt, w drugiej panujemy nad ciałem i dzięki trzeciej panujemy nad śmiercią. Poprzez pierwszą Bóg poddaje pod nasze stopy stada owiec i byków aż do dzikich zwierząt. Przez drugą poddaje naszej władzy zwierzęta powietrzne, o których mówi Pismo: „Nie oddasz sępom życia twoich wiernych (Ps 73, 19). A poprzez trzecią sprawi, że zatriumfujemy nad sobą samym, dając nam zwycięstwo na zepsuciem śmierci. Dokona się to wówczas, kiedy zostanie unicestwiony ostatni przeciwnik, jakim jest śmierć, i osiągniemy wolność i chwałę dzieci Bożych. To właśnie jest wolność, którą da nam Chrystus, kiedy Królestwo Boże, które stanowimy, powierzy Bogu Ojcu. To właśnie do niej, a także do tej, którą nazywamy wolnością od grzechu, odnosił się Jezus Chrystus, kiedy mówił do Żydów: Jeżeli więc Syn was wyzwoli, wówczas będziecie rzeczywiście wolni (J 8, 36). Chciał im powiedzieć, że wolność wyboru potrzebuje wyzwoliciela. Nie dlatego, żeby ją wyzwolić od konieczności, której wola w ogóle nie czuje, lecz od grzechu, w który popadła w sposób dobrowolny; a także od kary za grzech, którą zaciągnęła przez swą nierozważność i znosi bez cierpliwości. Z obydwu może wyzwolić jedynie Ten, który jedyny spośród ludzi jest wolny, jedyny wolny od grzechu pomiędzy wszystkimi grzesznikami. 8. Ze wszystkich synów Adama, jedynym kto może stwierdzić, że jest wolny od grzechu, jest ten, kto grzechu nie popełnił, a w Jego ustach nie było podstępu (1 P 22). Był także wolny od słabości, która jest karą za grzech. Ale chociaż mógł korzystać z niej, to jednak faktycznie z niej zrezygnował. Nikt Mu życia nie odebrał, oddał je dobrowolnie. Jak zaświadcza prorok: Wydał się, bo chciał (J 10, 18). Podobnie jak narodził się z kobiety, ponieważ chciał. I poddał się prawu, aby wykupić tych, którzy byli poddani prawu. Tak więc żył związany prawem naszej słabości, ponieważ tak chciał On sam. I w ten sposób, będąc jedynym wolnym pomiędzy słabymi i grzesznikami, wyrwie z karku swoich braci to podwójne jarzmo. ZBAWICIEL POSIADŁ TE TRZY WOLNOŚCI. - Posiadał więc te trzy wolności. Pierwszą przez swoje dwie natury, ludzką i boską; i dwie pozostałe przez swą boską władzę [...]. VIII, 24. Cóż zatem? Czy [człowiek] zagubił wybór, nie mogąc uniknąć grzechu? W żadnym wypadku. Tym, co zagubił, była wolność. Czy zagubił wolność wyboru, nie mogąc uniknąć grzechu? Żadną miarą. Tym, co zagubił, była wolność rozeznawania, która mu dawała możliwość niepopełniania grzechu. I żyje także w zamęcie, ponieważ zagubił wolność od nieszczęścia, która mu dawała możliwość unikania zamętu. CZŁOWIEK, CHOCIAŻ NIE MOŻE UNIKNĄĆ GRZECHU, NIE ZAGUBIŁ WOLNEGO WYBORU. - Dlatego, nawet po grzechu, trwa wolny wybór; ubogi, ale nietknięty. I fakt, że człowiek, z siebie samego, nie jest zdolny uwolnić się od swego grzechu i nędzy, nie oznacza, że jest pozbawiony wolności wyboru, ale [nie posiada już] dwóch pozostałych wolności. Od wolnego wyboru nie zależy ani nigdy nie zależała moc czy mądrość, lecz tylko chcenie. Nie czyni [on] człowieka mądrym ani mocnym, lecz jedynie zdolnym do chcenia. Dlatego człowiek nie traci wolnego wyboru, gdy przestaje być mądrym albo mocnym, ale kiedy przestaje chcieć. Jeśli brakuje woli, nie ma też wolności. Nie mówię: jeśli przestaje chcieć dobra, lecz jeśli przestaje chcieć. W tym przypadku, bez najmniejszej wątpliwości, woli nie tylko brakuje dobra, lecz sama wola już nie istnieje, i dlatego zniknął wolny wybór. Ale kiedy człowiek czuje się jedynie niezdolnym do czynienia dobra, to jest to znak, że brakuje mu wolności rozeznawania, a nie wolności wyboru. W taki sam sposób, jeśli jest zdolny do chcenia, i nie może czynić dobra, którego chce, to dlatego, że brakuje mu wolności od nieszczęścia; ale zachowuje nietkniętą wolność wyboru., Dlatego wolny wybór jest zawsze połączony z wolą. A przestaje jedynie istnieć, kiedy znika wola. Ona istnieje jednakowo w dobrych i złych. Wolny wybór pozostaje nietknięty tak w jednych, jak i w drugich. Tak jak wola pozostaje samą sobą, chociaż pogrąża się w nędzy, tylko że nazywamy ją i rzeczywiście jest ubogą wolą, lub w przeciwnym wypadku szczęśliwą wolą, tak też żaden rodzaj przeciwności przymusu nie może zniweczyć ani pomniejszyć wolnego wyboru. 25. Chociaż [wola] nie doświadcza jakiegokolwiek pomniejszenia, to jest niezdolna, sama przez się, do przejścia od zła do dobra, podczas gdy była zdolna do upadku z dobra w zło. I nic dziwnego, że nie może podnieść się po swym upadku, skoro kiedy utrzymywała się wzniosła, była niezdolna do wzniesienia na wyższy stopień. Ponadto, kiedy posiadała w jakiś sposób tamte dwie wolności, także nie mogła wznieść się z niższego stopnia na wyższy, to znaczy, z możliwości niegrzeszenia i niepopadania w zamęt, do niemożliwości grzeszenia i popadania w zamęt. I jeśli, [człowiek] wspomagany przez te dwie wolności, nie mógł przejść od dobrego do lepszego, to tym bardziej nie będzie mógł oddzielić się od zła, aby powrócić do dobra, kiedy jest ich zupełnie pozbawiony. 26. Człowiek zatem potrzebuje Chrystusa, siły i mądrości Boga. Jako mądrości, udziela mu nowego poznania prawdy, przywracając mu wolne rozeznawanie. A jako siły, przywraca mu pełną zdolność do stosowania jej w praktyce dzięki wolności od nieszczęścia. Dzięki pierwszej, [człowiek] staje się doskonale dobry i wolny od grzechu; a dzięki drugiej, całkowicie szczęśliwy i wolny od wszelkiej przeciwności. Tej doskonałości oczekujemy w drugim życiu, kiedy wolnemu wyborowi zostanie przywrócona w pełni utracona wolność. Nie tak jak posiadają ją sprawiedliwi na ziemi, ani jak cieszyli się nią pierwsi rodzice w raju, lecz jak korzystają z niej aniołowie w niebie. Teraz, kiedy żyjemy w tym śmiertelnym ciele i w tym zepsutym świecie, musimy zadowolić się panowaniem nad pożądliwością dzięki wolności rozeznawania i nieustawaniem w walce o sprawiedliwość dzięki wolności od nieszczęścia. Podczas kiedy żyjemy uwikłani w grzech, w zło życia, wiele osiągniemy, jeśli nie godzimy się na grzech, skoro już nie możemy się całkowicie od niego uwolnić. I jest także znakiem wielkiej siły mężnie przezwyciężać przeciwności ze względu na umiłowanie prawdy, chociaż nie jesteśmy całkowicie niewrażliwi na te przeciwności. 27. Tymczasem, uczmy się w tym życiu od wolności rozeznawania nie nadużywać wolności od nieszczęścia. W ten sposób odnowimy w nas obraz Boga i dzięki łasce przygotujemy się do odzyskania tej pierwszej godności, którą utraciliśmy przez grzech. Szczęśliwy, kto zasłuży, ażeby usłyszeć o sobie samym: Któż to jest? Wychwalać go będziemy, uczynił bowiem rzeczy podziw wzbudzające w życiu swoim. Kto mógł zgrzeszyć, a nie zgrzeszył, uczynić źle, a nie uczynił? (Syr 31, 9-10). O łasce i wolnej woli Dyskusja Pytania: 1. Jakie rodzaje wolności wyodrębnia autor? 2. Na czym polega obraz i podobieństwo człowieka do Stwórcy? 3. Na czym polega zjednoczenie z Bogiem? 1. Jakie rodzaje wolności wyodrębnia autor? P. Sikora - Bernard wymienia trzy wolności: wolność od konieczności, od nieszczęścia czy od przymusu - mamy ją z natury; wolność od grzechu, pochodzącą z łaski oraz wolność od słabości osiąganą w chwale nieba. Pierwsza - władza chcenia - jest podstawą. Ginie ona tylko wtedy, gdy człowiek już nic nie chce. Ta wolność przynależy do naszej natury, jest nieutracalna. Człowiek może chcieć dowolnych rzeczy i nawet jak chce złych, to nie traci tej wolności. Jest to podobne do liberalnej koncepcji wolności. Druga to wolność od grzechu. Jest dziełem łaski, ale jest jakoś do osiągnięcia (chociaż nie do końca). Możemy się o nią starać aby nie grzeszyć. Trzecia to wolność od słabości. Jest udziałem w chwale. Człowiek osiąga ją w chwili śmierci jako wyzwolenie z wszelkich ograniczeń natury stworzonej. Ks. T. Dzidek. - Wolność chwały jest ciekawą koncepcją. Dziś w teologii jest tendencja, by pokazywać Objawienie jako propozycję dla wolności człowieka. Dzisiaj pojęcie « wolność» dostępuje apoteozy: w liberalizmie, w egzystencjalizmie (Sartre), w ruchach młodzieżowych. P. Sikora - Wszystko to dotyczy wolności natury. Jeśli chrześcijanin mówi o prawdziwej wolności, liberałowie raczej traktują to jako zamach na wolność. Wolność chwały jest podobna do wolności sartrowskiej. Jest nawet wolnością od natury. „Śmierci nie będzie, nie będziemy mieli żadnych przeciwności”. Jest to bliskie nie tylko nurtom współczesnej kultury, ale i religiom wschodnim. One akcentują wyzwolenie od ograniczeń. Wszelkie ograniczenia są tam czymś niedogodnym dla bytu. Dlatego nie mówi się tam o Bogu jako o osobie. M. Kita - On jest wolny także od tego określenia. P. Sikora - Tak, nawet osoba, relacja osobowa jest formą ograniczenia. Bernard mówi, że w chwale nie będziemy mieli żadnych ograniczeń. 2. Na czym polega obraz i podobieństwo człowieka do Stwórcy? P. Sikora - Stwórca, mimo że jest osobą, ma pełnię wszystkich tych wolności. Ks. T. Dzidek - Trzy rodzaje wolności coraz bardziej upodabniają człowieka do Boga. Najpierw wolność wyboru, to ona odróżnienia człowieka od natury. Natura nie ma możliwości wyboru, człowiek ma. Drugi stopień - wolność od grzechu. Wolność ta odróżnia człowieka łaski od jakiegokolwiek człowieka w stanie upadku. Ona upodabnia jednocześnie do Chrystusa na mocy Odkupienia. Wolność chwały to trzeci, ostateczny stopień upodobnienia do Boga. Człowiek w życiu coraz bardziej „się staje”. P. Sikora - Co do samej analizy wstępowania. Na pierwszy stopień się zgadzam - jest to odróżnienie człowieka od natury. Na drugim człowiek staje się człowiekiem doskonałym. Na trzecim człowiek przekracza swoją naturę - nawet naturę doskonałego człowieka. S. E. Hop - Bernard znajduje zakorzenienie podobieństwa Bożego w człowieku; nie oddziela człowieka od Boga. Ta podstawowa wolność jest miejscem, skąd człowiek może zacząć iść. Objawienie przestaje być czymś wyłącznie danym z zewnątrz, lecz jest objaśnieniem samego sedna człowieczeństwa. Ks. T. Dzidek - Okazuje się, że to nie jest współczesny wymysł teologii: to zakotwiczenie Objawienia w człowieku. P. Sikora - Zostaje nam jeszcze do powiedzenia, że wolność jest związana z rozumnością. Bernard mówi o mądrości, którą musimy od Chrystusa przyjąć, o sile do przezwyciężenia wszelkich ograniczeń, a wcześniej o mądrości rozeznania. On nie jest pelagianistą - kolejne stopnie są darem Bożym, a związane są z tym, że od pierwszego do drugiego przechodzimy za pośrednictwem daru mądrości, która umożliwia właściwe rozeznanie, od drugiego do trzeciego - daru siły Boskiej, która umożliwia nam przekroczenie wszelkich ograniczeń naszej natury. M. Kita - Bernard mówi o Chrystusie jako modelu. Chrystus miał wolność natury, bo stał się człowiekiem, wolność od grzechu również, bo stał się podobny do nas we wszystkim oprócz grzechu, natomiast w ziemskim życiu wolności chwały się wyrzekł. Stał się na nasze podobieństwo. Nie był wolny od cierpień tu na ziemi, ale to był Jego wybór - tej wolności się zrzekł, aby wziąć na siebie nasze słabości. Wolności chwały dostępujemy w sposób bardzo wyraźny dzięki zmartwychwstaniu Chrystusa, dzięki temu, że ludzka natura została w Nim uwielbiona i wyniesiona na prawicę Ojca. 3. Na czym polega zjednoczenie z Bogiem? S. E. Hop - W ujęciu Bernarda będzie to pogodne ujrzenie siebie przed Bogiem. Ujrzenie pokrewieństwa. Nie będzie się to odbywało na podstawie logicznej, umysłowej, raczej gdzieś w głębokiej jaźni człowieka. Tam gdzie on doświadcza samego siebie, na szczycie duszy czy na dnie duszy - jak to mówią różni mistycy. P. Sikora - Bernard dużo mówi o miłości. Bóg, który kocha, jest miłością, my również. Miłość jest bardzo mocno związana z wolnością. Bez wolności nie da się kochać. Przedtem mówiliśmy o wolności przedmiotowo, z zewnątrz. W doświadczeniu mistycznym osiągamy subiektywne, osobowe doświadczenie wszystkich stopni wolności. Ono wypełni się w niebie. O wolności w chwale Bernard mówi, że człowiek staje się tam człowiekiem szczęśliwym i wolnym od wszelkiej przeciwności. Doświadczenie mistyczne to doświadczenie także tej trzeciej formy wolności - przedsmak chwały. S. E. Hop - Więc też odczucie pokrewieństwa w stosunku do istoty Boga odczucie tej siły miłości, którą tylko Bóg może podarować. M. Kita - To pełna manifestacja tego, czym Bóg jest. opr. mg/mg

Bernard przyczynił się do potępienia pewnych doktryn Abelarda na synodzie prowincjalnym w Sens w 1140 r. i zwrócił się do papieża Innocentego II z prośbą o interwencję. Opat z Clairvaux sprzeciwiał się, jak mówiliśmy, przeintelektualizowanej metodzie Abelarda, który w jego mniemaniu sprowadzał wiarę do poziomu zwykłej opinii

Kim był ŚW. BERNARD Z CLAIRVAUX właśc. Bernard de Fontaine, co zrobił: 1 0 9 0 - 2 0 sierpnia 1 1 5 3Pochodził z arystokratycznej rodziny. Urodził się na zamku Fontaine, koło Dijon jako trzeci syn rycerza Tescelin le Roux. Pierwsze edukacji pobierał w szkole parafialnej w Châtillon-sur-Seine. W wieku 23 lat wstąpił wspólnie z 30 innymi krewnymi i przyjaciółmi do klasztoru Cîteaux, którego zakonnicy, starając się powrócić do pierwotnej reguły św. Benedykta, dążyli do odnowy życia zakonnego w Europie. Stamtąd dwa lata potem został wysłany do Clairvaux (zachodnia Szampania), gdzie założył nowy klasztor, którego został opatem. Stał się on początkiem nowej reguły, której Bernard był współzałożycielem. Dzięki działalności nowego opata nastąpił rozrost klasztoru, a jego wzorem błyskawicznie powstało kolejnych 68 domów zakonnych. Bernard zreformował macierzystą regułę, kładąc większy nacisk na kontemplację. Znany był także ze swej miłości do Matki Bożej, którą zwykł pozdrawiać w kościele słowami: "Ave Maria!". Legenda głosi, że któregoś razu odpowiedziała mu ona: "Salve Bernardzie!". Dzięki talentowi oratorskiemu, wiedzy filozoficznej, silnej osobowości i duchowości stał się doradcą książąt, biskupów i papieży, stąd był nazywany "niekoronowanym władcą Europy". W 1128 r. opracował nową regułę zakonu templariuszy, przyjętą na synodzie w Troyes. W 1130 r. opowiedział się po stronie papieża Innocentego II w sporze z antypapieżem Anakletem. Był znakomitym kaznodzieją, zwano go "doktorem miodopłynnym" z uwagi na porywający słuchaczy charakter jego mów. Głośne było jego zaangażowanie w organizację II krucjaty, do której doszło w latach 1147-1149 właśnie z jego inicjatywy. Po dotarciu do Europy wieści o utracie poprzez chrześcijan w 1144 r. hrabstwa Edessy, jego kazania zmobilizowały rycerstwo i władców do kolejnej wyprawy do Ziemi Świętej, która skończyła się jednak klęską krzyżowców w 1147 r. po bitwie pod Doryleum. Hasło krucjat Bernard, jak przewarzająca część sobie współczesnych, rozumiał również jako walkę z heretykami. Starał się więc powstrzymać ekspansję ruchu albigensów i dążył do przywrócenia unii z Kościołem wschodnim. W sporach doktrynalnych był zwolennikiem zasady wyłączności uprawiania teologii pod kontrolą Kościoła w zaciszach klasztorów, a nie na uniwersytetach, prowadząc spór na ten temat z Piotrem Abelardem. Uważany jest dzisiaj za ojca mistyki średniowiecznej. W jego oryginalnej koncepcji teologicznej droga poznawania Boga prowadziła poprzez miłość, która pozwala objąć prawdy niepoznawalne rozumem. Był autorem licznych traktatów ascetyczno-mistycznych, w tym między innymi O stopniach pokory i pychy, O miłowaniu Boga i kazań poświęconych Pieśni nad pieśniami. Został kanonizowany wkrótce po zgonu, w 1174 r., a w 1830 r. ogłoszono go doktorem Kościoła. Bernard nadał nowy bodziec życiu zakonnemu w średniowiecznej Europie. Cystersi na stulecie przed zakonami żebraczymi wyszli z zacisza klasztorów i podjęli dzieło misji bezpośrednio pośród ludu. Zakon założony został wprawdzie już w 1098 r. poprzez św. Roberta z Molesmes w klasztorze Cîteaux (z łaciny Cistercium - stąd nazwa cystersi) koło Dijon, lecz zdobył na znaczeniu dopiero dzięki działalności Bernarda. Cystersi stworzyli w Europie prawdziwą ponadpaństwową strukturę zakonną. Sieć ich klasztorów błyskawicznie pokryła całą Europę (w 1153 r. było ich aż 345) na bazie najstarszych opactw: Cîteaux, La Ferté, Pontigny Clairvaux, Morimondo. Znani byli nie tylko z działalności religijnej i politycznej, lecz również gospodarczej i edukacyjnej. W swych budowlach wprowadzili jako jedni z pierwszych formy wczesnogotyckie, na przykład sklepienia krzyżowo-żebrowe, ostrołukowe arkady. W szkołach przyklasztornych rozwijali naukę zdolności rzemieślniczych. Współcześnie zebranie liczy ok. 1,5 tys. zakonników i zakonnic. (RK) Kim jest ŚW. BERNARD Z CLAIRVAUX właśc. Bernard de Fontaine znaczenie w Słownik biografia S .

Listen to this article Osobisty pogląd Bernarda o buncie Serafina (3 z 3) 36. O Lucyferze, gwiazdo poranków, choć teraz… Pełen dostęp do treści i komentarzy dla subskrybentów. Zaloguj się lub przejdź do Rejestracji. Nowe niższe ceny Płatność kartą Płatność przelewem Płatność kartą do 6 osób

Oficjum za zmarłych. 29,99 zł Dodaj do koszyka. Next ». Kardynał Giuseppe Siri (1906-1989) - Szkic sylwetki kardynał Siri Sobór progresywizm konserwatyzm.

Bernard urodził się w rycerskim rodzie burgundzkim, na zamku Fontaines pod Dijon (Francja) w 1090 r. Jego ojciec, Tescelin, należał do miejscowej arystokracji jako wasal księcia Burgundii. Jego matka (Aletta) była córką hrabiego Bernarda z Montbard. Jako chłopiec Bernard uczęszczał do szkoły prowadzonej przez kanoników diecezjalnych w St. Vorles, gdzie ojciec Bernarda miał swoją Kliknij, by ocenić wpis![Łącznie: 0 Średnia: 0] Posłuchaj artykułu W jakim porządku stopnie pokory prowadzą do prawdy (2 z 4) 7.… Pełen dostęp do treści i komentarzy dla subskrybentów. Zaloguj się lub przejdź do Rejestracji. Nowe niższe ceny Płatność kartą Płatność przelewem Płatność kartą do 6 osób

Informacje o Święty Bernard z Clairvaux. O rozważaniu - 7401229849 w archiwum Allegro. Data zakończenia 2018-10-09 - cena 36 zł

lgQr0G.